SignsToSave
10 phút Bảo vệ trẻ nhỏ

Chấn Động Não: Những Dấu Hiệu Đỏ

Trong 10 phút, quý vị sẽ biết những dấu hiệu nguy hiểm cho thấy chấn động não cần vào phòng cấp cứu ngay, và khi nào chỉ cần theo dõi và chờ.

In khóa học này — hoặc lưu thành tệp PDF từ hộp thoại in. Hợp để dán lên tủ lạnh, để trong xe hay đặt ở phòng chờ.

Vì sao điều này quan trọng

Chấn động não là tổn thương não do cú đánh hay cú giật làm não rung trong hộp sọ. Không cần bất tỉnh mới tính — phần lớn người bị chấn động não chưa từng mất ý thức. Phần lớn hồi phục trong vài tuần (Centers for Disease Control and Prevention), nhưng một nhóm nhỏ dấu hiệu nguy hiểm nghĩa là não cần được chăm sóc ngay bây giờ.

Nhận biết các dấu hiệu

Các dấu hiệu nguy hiểm HEADS UP

Phần lớn chấn động não không cần vào phòng cấp cứu. Chương trình HEADS UP của CDC liệt kê những dấu hiệu nguy hiểm luôn cần, vì chúng có thể là chảy máu hay sưng trong hộp sọ.

  • Một bên đồng tử (phần đen giữa mắt) to hơn bên kia
  • Nhức đầu cứ nặng thêm chứ không đỡ
  • Nôn ói hơn một lần
  • Nói đớ
  • Không đánh thức được, hoặc càng lơ mơ chứ không tỉnh hơn
  • Một cơn co giật
  • Mới yếu hoặc tê một tay hay chân
  • Hành vi lạ hoặc lú lẫn cứ nặng thêm
  • Ở em bé: khóc mãi không dứt

Chỉ cần một trong số đó là gọi 911 hoặc tới phòng cấp cứu ngay.

Không cần bất tỉnh mới tính

Phần lớn chấn động não xảy ra mà không ai bất tỉnh. Họ có thể chỉ trông ngơ ngác, nói mình "thấy sao", hay đầu óc mù mờ. Không điều nào bắt buộc vào phòng cấp cứu.

Sai lầm là kết luận "nó không ngất, vậy là ổn". Cú đánh mạnh vào đầu, hay cú giật kiểu quật cổ, có thể gây chấn động não thật mà không mất ý thức. Quan trọng là có dấu hiệu nguy hiểm nào xuất hiện không, chứ không phải có bất tỉnh hay không.

Còn phân vân thì cho nghỉ

Sau cú va vào đầu trong trận đấu hay buổi tập, quy tắc an toàn nhất rất đơn giản: còn phân vân thì cho nghỉ. Đừng cho họ vào lại để "đá nốt trận", dù khăng khăng mình khỏe.

Ai nghi bị chấn động não cũng cần khám ngay trong ngày trước khi trở lại thể thao, và nhiều tiểu bang đòi giấy xác nhận của nhân viên y tế.

Quy tắc này có vì mối nguy va chạm lần hai: cú va thứ hai trước khi chấn động não đầu lành có thể nguy hiểm hơn nhiều cú đầu.

Theo dõi kỹ trong một hai ngày sau chấn thương

Trong một hai ngày sau chấn thương đầu, hãy để mắt tới họ kỹ hơn thường lệ. Quý vị không cần đánh thức họ mỗi vài giờ suốt đêm — hướng dẫn hiện nay không đòi vậy. Hãy để họ ngủ, và theo lời bác sĩ.

Hãy để ý sự thay đổi: triệu chứng nhẹ trở nặng, hay dấu hiệu nguy hiểm mới xuất hiện. Nếu bất kỳ dấu hiệu nào ở danh sách trên xuất hiện, hãy gọi 911 hoặc tới phòng cấp cứu, dù ban đầu chấn thương có vẻ nhẹ.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Em bé và trẻ mới biết đi không nói được là chúng nhức đầu hay mù mờ, nên quý vị theo dõi hành vi thay vì lời nói. Em bé khóc mãi không dỗ được, tự nó đã là dấu hiệu nguy hiểm.

Cũng hãy để ý nôn ói sau bất kỳ cú ngã hay va đầu nào, kể cả khi ngay sau đó trẻ có vẻ ổn. Một lần nôn có thể xảy ra với cú va thường, nhưng nôn hơn một lần là lý do gọi 911 hoặc đi cấp cứu.

Ngoài đời thật trông ra sao

Em khỏe mà, cho em vào lại đi

Jonas nhảy lên đánh đầu và cụng đầu với cầu thủ khác. Cậu đứng dậy cười xòa, chạy ra đường biên, nói với huấn luyện viên: "Em khỏe mà, cho em vào lại đi." Cô đã học khóa này và biết bất tỉnh không phải là phép thử. Cô thấy cậu hơi ngơ ngác, chậm trả lời một câu hỏi đơn giản, và cậu kể sân cỏ mờ đi một giây. Không điều nào là dấu hiệu nguy hiểm, nhưng cô vẫn cho cậu ngồi ngoài hết trận và gọi mẹ cậu. Chiều đó Jonas đi khám bác sĩ nhi và sáu ngày sau được phép tập lại, bực vì lỡ giải đấu nhưng ngoài ra vẫn ổn.

Ổn sau cú ngã, cho tới lần nôn thứ hai

Con trai mười tám tháng của Adaeze lăn khỏi ghế sofa và va đầu vào bàn nước. Bé khóc dữ một phút rồi có vẻ bình thường lại, nên cô theo dõi thay vì vội đi. Một tiếng sau bé nôn. Hai mươi phút sau nữa bé nôn lần nữa và có vẻ buồn ngủ bất thường giữa buổi chiều. Adaeze nhớ nôn nhiều lần sau cú va đầu là dấu hiệu phải đi ngay, nên cô gọi 911 thay vì chờ lần thứ ba. Ở phòng cấp cứu, bác sĩ khám kỹ rồi cho hai mẹ con về tối đó, yên tâm chứ không bị chê là gọi thừa.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

  1. Kiểm tra các dấu hiệu nguy hiểm ở trên ngay sau chấn thương, và tiếp tục trong một hai ngày.
  2. Gọi 911 hoặc tới phòng cấp cứu ngay nếu có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào, dù chỉ một.
  3. Không cho họ thi đấu hay chơi mạnh tay suốt ngày hôm đó, dù họ thấy khỏe đến đâu.
  4. Chườm túi lạnh bọc vải lên chỗ sưng, và cho họ nghỉ yên tĩnh.
  5. Ghi lại chấn thương xảy ra thế nào, có triệu chứng gì, và vào lúc nào.
  6. Sắp xếp khám bác sĩ ngay trong ngày trước khi trở lại thể thao hay chơi mạnh tay.
  7. Cứ để họ ngủ khi cần; không phải đánh thức mỗi vài giờ, trừ khi nhân viên y tế dặn.

Hiểu lầm & sai sót

Người ta hay nghĩ chấn động não thì luôn phải có người bị ngất.Thật ra phần lớn chấn động não xảy ra mà không mất ý thức. Theo dõi dấu hiệu nguy hiểm quan trọng hơn chờ xem có bất tỉnh không.

Người ta hay nghĩ phải đánh thức người chấn thương đầu mỗi vài giờ suốt đêm.Thật ra hướng dẫn hiện nay không đòi vậy thường quy. Hãy để họ ngủ, và làm theo lời bác sĩ nếu có.

Người ta hay nghĩ nếu họ thấy khỏe và muốn chơi tiếp thì cứ để chơi.Thật ra còn phân vân thì cho nghỉ. Cú va thứ hai trước khi não lành có thể nguy hiểm hơn nhiều cú đầu, nên phải khám ngay trong ngày trước khi trở lại sân.

Những điều quý vị đã học

  • Quý vị nhận ra các dấu hiệu nguy hiểm HEADS UP luôn nghĩa là đi phòng cấp cứu.
  • Quý vị biết chấn động não không cần mất ý thức mới là thật và nghiêm trọng.
  • Quy tắc thể thao: còn phân vân thì cho nghỉ, và khám ngay trong ngày trước khi trở lại.
  • Không phải đánh thức họ mỗi vài giờ trong đêm, trừ khi nhân viên y tế dặn.
  • Triệu chứng mới hay nặng thêm trong một hai ngày đầu vẫn đáng gọi cấp cứu.

Nguồn tham khảo

  1. Centers for Disease Control and Prevention — HEADS UP: dấu hiệu, triệu chứng và dấu hiệu nguy hiểm của chấn động não
  2. American Academy of Pediatrics — Nhận biết chấn động não và hướng dẫn trở lại chơi thể thao cho trẻ em

Câu hỏi thường gặp

Con tôi không mất ý thức. Vẫn có thể là chấn động não không?

Có. Phần lớn chấn động não xảy ra mà không ai bất tỉnh, và mất ý thức không phải điều kiện để chẩn đoán. Quan trọng hơn là có dấu hiệu nguy hiểm nào không, chẳng hạn cơn nhức đầu cứ nặng thêm, nôn ói nhiều lần, lơ mơ bất thường, hay lú lẫn cứ nặng thêm thay vì đỡ đi. Không có những dấu hiệu đó thì phần lớn chấn động não có thể theo dõi ở nhà và cho bác sĩ khám khi tiện.

Tôi có phải đánh thức họ mỗi vài giờ trong đêm không?

Không phải thường quy. Lời khuyên đó đã lỗi thời với phần lớn tình huống, và hướng dẫn hiện nay không đòi đánh thức nhiều lần trong đêm. Giấc ngủ giúp não hồi phục. Điều quan trọng là theo dõi các dấu hiệu nguy hiểm trong một hai ngày đầu và gọi 911 hoặc tới phòng cấp cứu nếu có dấu hiệu nào xuất hiện, dù ngày hay đêm. Nếu nhân viên y tế đã dặn riêng cho trường hợp của quý vị, hãy làm theo lời họ.

Khi nào họ được chơi thể thao lại sau chấn động não?

Chỉ khi nhân viên y tế đã khám và cho phép, kể cả khi họ thấy hoàn toàn khỏe. Nhiều tiểu bang bắt buộc phải có giấy xác nhận trước khi một vận động viên trẻ trở lại thi đấu. Quy tắc này có vì một chấn thương đầu thứ hai trước khi cái đầu tiên lành có thể nguy hiểm hơn nhiều, nên khám ngay trong ngày và chờ đủ thời gian là cách phòng rủi ro đó.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Bảo vệ trẻ nhỏ. Những khóa học đi cùng rất hợp:

Co giật: điều gì giúp, điều gì hại Trong 10 phút, quý vị sẽ biết chính xác phải làm gì khi có cơn co giật, và khi nào điều đó nghĩa là gọi 911. 10 phút Cấp cứu thường ngày Té ngã và chấn thương đầu Trong 12 phút, quý vị sẽ biết quy tắc thuốc loãng máu với chấn thương đầu và cách đỡ an toàn một người vừa té ngã. 12 phút Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi Nôn ói, tiêu chảy và mất nước Trong 10 phút, quý vị sẽ biết dấu hiệu mất nước ở trẻ đang bệnh, cách giúp trẻ bù nước, và dấu hiệu nào nghĩa là đến phòng cấp cứu. 10 phút Bảo vệ trẻ nhỏ