SignsToSave
12 phút Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi

Té ngã và chấn thương đầu

Trong 12 phút, quý vị sẽ biết quy tắc thuốc loãng máu với chấn thương đầu và cách đỡ an toàn một người vừa té ngã.

In khóa học này — hoặc lưu thành tệp PDF từ hộp thoại in. Hợp để dán lên tủ lạnh, để trong xe hay đặt ở phòng chờ.

Vì sao điều này quan trọng

Phần lớn cú té ngã ở người lớn tuổi chỉ gây bầm tím. Hai tình huống làm khác đi: cú va đầu ở người dùng thuốc loãng máu, và cú té khiến người ta không đứng dậy được. Centers for Disease Control and Prevention coi té ngã ở người lớn tuổi là vấn đề an toàn nghiêm trọng qua chương trình STEADI. Biết cú té nào cần bác sĩ, cú nào cần 911, giữ buổi chiều tệ khỏi thành ca cấp cứu thật.

Nhận biết các dấu hiệu

Thuốc loãng máu làm đổi quy tắc khi va đầu

Nếu cha mẹ quý vị dùng thuốc loãng máu — warfarin, Eliquis, Xarelto, Plavix, hay cả aspirin hằng ngày — thì mọi cú va đầu đều nghĩa là phòng cấp cứu, dù ngay sau đó họ thấy khỏe.

Thuốc loãng máu làm não khó tự cầm chỗ chảy máu nhỏ. Chỗ chảy đó có thể lớn dần, âm thầm hàng giờ, không đau, không triệu chứng, cho tới lúc bỗng không còn âm thầm. Thấy khỏe không phải bằng chứng rằng bên trong không có gì.

Quy tắc này áp dụng cả với cú va trông chẳng đáng gì. Hãy biết danh sách thuốc của cha mẹ — nó đổi hẳn cách phản ứng với cú va thường.

Theo dõi dấu hiệu nguy hiểm muộn trong hai ngày sau

Ngay cả khi không dùng thuốc loãng máu, một số nguy hiểm sau chấn thương đầu không hiện ra ngay. Trong 24 đến 48 giờ tiếp theo, hãy để ý đau đầu mỗi lúc một nặng, nôn nhiều lần, lú lẫn tăng dần, một bên đồng tử to hơn bên kia, buồn ngủ khác thường khó dứt, hoặc yếu mới ở đâu đó.

Chỉ một dấu hiệu cũng nghĩa là gọi 911, không phải chờ xem. Hãy ghé kiểm tra suốt hai ngày, nhất là ban đêm.

Khi người té ngã không tự đứng lên nổi

Thấy cha mẹ nằm dưới sàn rất đáng sợ, phản xạ là kéo họ dậy ngay. Đừng. Kéo người dậy trước khi biết chỗ nào bị thương có thể biến vết bầm thành chỗ gãy.

Hãy hỏi trước: có chỗ nào đau không, đau ở đâu? Nếu không, hãy giúp họ lăn nghiêng, hướng dẫn họ bò hay lết tới ghế vững, và để họ tự chống lên.

Nếu họ đau, không cử động được một chi bình thường, hoặc quý vị không nâng họ dậy an toàn được, hãy gọi 911 xin hỗ trợ nâng dậy. Đây là lý do gọi bình thường và được chấp nhận — không phải đi bệnh viện, chỉ là có người đỡ dậy.

Dấu hiệu có thể gãy xương hông

Cú té đập xuống hông có thể làm gãy xương hông, nhất là ở xương người lớn tuổi. Dấu hiệu khá rõ: không dồn được chút sức nào lên chân đó, chân ngắn hơn hay xoay ra ngoài bất thường, hoặc đau dữ dội ở hông hay bẹn.

Nếu thấy điều nào, đừng cố di chuyển họ hay nắn thẳng chân. Hãy giữ họ nằm yên, dễ chịu nhất có thể, rồi gọi 911.

Khi cú té cần phòng cấp cứu dù không va đầu

Chấn thương đầu không phải lý do duy nhất khiến cú té cần khám. Hãy cho cha mẹ đi khám ngay trong ngày nếu họ không dồn được sức lên một chi, một khớp biến dạng hay sưng nhiều, đau không dịu khi nghỉ, hoặc đi đứng không vững theo kiểu mới, dù khăng khăng mình ổn.

Té ngã ở người lớn tuổi cũng đáng nhắc ở lần khám định kỳ, kể cả cú nhẹ — bản thân việc hay té là điều bác sĩ nên biết.

Ngoài đời thật trông ra sao

Charlene va đầu và khăng khăng mình ổn

Charlene với vào tủ thấp rồi đứng lên quá nhanh, đập gáy vào cánh cửa đang mở. Đau nhói một giây, rồi bà cười xòa quay lại nấu cơm — không rách da, không chóng mặt. Con trai bà nhớ Charlene dùng thuốc loãng máu cho tim: mọi cú va đầu đều nghĩa là phòng cấp cứu, thấy khỏe hay không. Charlene phản đối suốt đường đi. Phim chụp tìm thấy chỗ chảy máu nhỏ, chảy chậm, chưa triệu chứng nào, bắt được trước khi nó lớn thêm.

Con gái Omar thấy ông trên sàn bếp

Con gái Omar tới thăm như mọi Chủ nhật, thấy ông ngồi trên sàn bếp, nói đã ngồi đó một lúc. Ông không chắc bao lâu. Không có vẻ gãy gì, ông cử động được cả hai chân, nhưng không tự chống dậy nổi. Chị không kéo ông lên. Chị hỏi có chỗ nào đau không, giúp ông lăn nghiêng rồi nhích tới ghế vững, và ông tự lên gần hết. Dù vậy chị vẫn gọi 911 nhờ đỡ nốt, vì không rõ ông nằm đó bao lâu. Nhân viên cấp cứu không thấy gãy gì, mừng vì chị đã gọi.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

  1. Hỏi chỗ nào đau trước khi di chuyển họ. Đừng kéo ai dậy khi chưa biết chỗ bị thương.
  2. Nếu họ dùng thuốc loãng máu và có va đầu, hãy đi phòng cấp cứu, dù họ thấy khỏe.
  3. Nếu họ không dồn được sức, hoặc một chân ngắn hơn hay xoay ra ngoài, đừng di chuyển — hãy gọi 911.
  4. Nếu họ không bị thương nhưng không đứng dậy được, hãy giúp lăn nghiêng, bò tới ghế vững và tự đứng lên.
  5. Gọi 911 xin hỗ trợ nâng dậy nếu quý vị không nâng họ an toàn được — không phải đi bệnh viện.
  6. Gom danh sách thuốc, nhất là thuốc loãng máu, cho nhân viên cấp cứu hay phòng cấp cứu.
  7. Theo dõi sát trong 24 đến 48 giờ sau xem có đau đầu nặng lên, nôn, lú lẫn hay yếu mới — điều nào cũng nghĩa là gọi 911.

Hiểu lầm & sai sót

Người ta thường nghĩ rằng cú va đầu nhẹ không đáng đi bệnh viện nếu người đó thấy khỏe.Thật ra với người dùng thuốc loãng máu, thấy khỏe chẳng nói lên gì — chỗ chảy máu chậm có thể lớn dần hàng giờ mà không triệu chứng nào.

Người ta thường nghĩ rằng nên đỡ người té ngã đứng dậy ngay lập tức.Thật ra kéo họ dậy trước khi kiểm tra chấn thương có thể biến vết bầm thành chỗ gãy. Hãy hỏi chỗ đau trước.

Người ta thường nghĩ rằng gọi 911 chỉ để đỡ ai dậy là làm mất thời gian của họ.Thật ra hỗ trợ nâng dậy là lý do gọi 911 bình thường và được chấp nhận, không phải lên xe cứu thương đi bệnh viện.

Những điều quý vị đã học

  • Mọi cú va đầu ở người dùng thuốc loãng máu đều nghĩa là phòng cấp cứu, dù họ thấy khỏe.
  • Chỗ chảy máu chậm trong não có thể lớn dần hàng giờ mà không triệu chứng nào.
  • Đừng giật người té ngã dậy — hãy hỏi chỗ đau trước, rồi giúp họ tự lên.
  • Gọi 911 xin hỗ trợ nâng dậy là bình thường, không bắt buộc đi xe cứu thương.
  • Chân xoay ra ngoài hay không dồn được sức sau khi té nghĩa là đừng di chuyển họ, và gọi 911.

Nguồn tham khảo

  1. Centers for Disease Control and Prevention — STEADI: phòng ngừa và xử trí té ngã ở người lớn tuổi
  2. American Association of Neurological Surgeons — Nhận biết chấn thương đầu và khi nào cần chăm sóc cấp cứu

Câu hỏi thường gặp

Mẹ tôi uống aspirin liều thấp mỗi ngày. Vậy có tính là thuốc loãng máu cho quy tắc này không?

Có. Aspirin cũng làm loãng máu, kể cả ở liều thấp hằng ngày, nên quy tắc vẫn áp dụng: bất kỳ cú va đầu nào cũng nghĩa là phòng cấp cứu, dù bà có vẻ hoàn toàn khỏe. Khi quý vị không chắc một loại thuốc có tính hay không, phòng cấp cứu sẽ phân định giúp.

Gọi 911 chỉ để đỡ ai đó đứng dậy có thật sự được không?

Được. Hỗ trợ nâng dậy là lý do bình thường, hằng ngày mà đội cấp cứu vẫn tới, nhất là với người lớn tuổi sống một mình. Nó không buộc ai phải đi bệnh viện, và an toàn hơn nhiều so với việc tự kéo một người dậy rồi gây thương tích.

Nếu cha tôi trông vẫn ổn ngay sau khi té nhưng tôi vẫn lo thì sao?

Hãy tin vào linh cảm đó. Theo dõi ông sát trong một hai ngày xem có đau đầu nặng lên, nôn, lú lẫn mới hay buồn ngủ khác thường, và cho đi khám ngay trong ngày nếu có gì thay đổi. Nếu ông dùng thuốc loãng máu hoặc có va đầu, đừng chờ triệu chứng — hãy đi ngay.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi. Những khóa học đi cùng rất hợp:

Nhiễm trùng huyết: khi nhiễm trùng hóa nguy hiểm Trong 12 phút, quý vị sẽ biết các dấu hiệu TIME của nhiễm trùng huyết và biết chính xác khi nào gọi 911 hay tới phòng cấp cứu. 12 phút Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi Lú lẫn đột ngột ở người lớn tuổi Trong 12 phút, quý vị sẽ biết cách phân biệt lú lẫn đột ngột với tuổi già bình thường, và biết chính xác cần kiểm tra và báo lại những gì. 12 phút Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi Làm gì trong lúc chờ người giúp Trong 12 phút, quý vị sẽ biết phải làm gì bằng tay và bằng lời trong mấy phút sau khi gọi 911, trước khi người giúp tới. 12 phút Nền tảng