Nôn ói, tiêu chảy và mất nước

Vì sao điều này quan trọng

Nôn ói và tiêu chảy là những lý do phổ biến nhất khiến trẻ nhỏ cần chăm sóc y tế, và mối nguy thật sự không phải bệnh đường ruột mà là lượng nước nó lấy đi. Theo American Academy of Pediatrics, trẻ sơ sinh và trẻ tập đi mất nước nhanh hơn trẻ lớn và người lớn, vì cơ thể chứa rất ít nước. Nhận ra dấu hiệu sớm giúp quý vị hành động trước khi bệnh đường ruột thường gặp thành ca cấp cứu.

Nhận biết các dấu hiệu

Dấu hiệu mất nước, từ nhẹ tới nặng

Mất nước nghĩa là cơ thể trẻ mất nhiều nước hơn lượng đưa vào, và càng lâu càng nguy hiểm.

• Ít ướt tã hơn thường ngày — không ướt tã suốt khoảng 8 giờ là dấu hiệu cảnh báo
• Khóc mà không có nước mắt
• Miệng khô hoặc môi khô, dính
• Mắt trũng, hoặc thóp lõm trên đầu em bé
• Mệt lả khác thường, lờ đờ, khó gọi dậy
• Da véo nhẹ vẫn dựng lên chứ không bật phẳng lại

Một dấu hiệu nhẹ đáng theo dõi sát. Vài dấu hiệu cùng lúc, hay vẻ lờ đờ, đáng gọi bác sĩ ngay trong ngày.

Cách giúp trẻ bù nước

Nếu trẻ nôn ói hay tiêu chảy nhưng vẫn tỉnh táo và nuốt được, hãy cho uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên, thay vì cả ly lớn một lúc, vì ly lớn dễ làm nôn thêm.

Dung dịch bù nước qua đường uống — loại nước pha để bù nước và muối đã mất — tốt hơn nước lọc đơn thuần hay nước thể thao. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ xem loại nào và bao nhiêu là đúng; khóa này dạy nguyên tắc, không dạy liều.

Khi nào là phòng cấp cứu, không phải chăm ở nhà

Hầu hết bệnh đường ruột ở trẻ đỡ nhờ nghỉ ngơi và từng ngụm nhỏ tại nhà. Hãy đi cấp cứu nếu có bất kỳ điều nào sau:

• Trẻ không giữ được chút nước nào, kể cả từng ngụm nhỏ, suốt nhiều giờ
• Chất nôn có máu, hoặc màu xanh lá hay vàng xanh
• Đau bụng dữ dội và liên tục, không phải đau quặn từng cơn
• Dấu hiệu mất nước nặng hơn: mắt trũng, không nước mắt, hay thóp lõm
• Trẻ lờ đờ hoặc không còn là chính mình

Trẻ sơ sinh mất nước nhanh nhất, nên hãy gọi bác sĩ sớm nếu bé dưới một tuổi cứ nôn hoặc không chịu uống.

Khi bụng con không chỉ là rối loạn tiêu hóa

Phần lớn nôn ói ở trẻ đến từ virus đường ruột thông thường. Nhưng hãy để ý một kiểu khác: cơn đau bắt đầu quanh rốn rồi dồn xuống vùng bụng dưới bên phải.

Nếu cơn đau của con đã chuyển như vậy, và đau khi đi, khi nhảy hay khi ấn vào, đó có thể là viêm ruột thừa — ruột thừa sưng viêm cần mổ. Việc này cần khám ngay trong ngày, dù tới giờ nôn ói là triệu chứng duy nhất khác.

Rối loạn tiêu hóa hay chuyện nặng hơn

Phần lớn thời gian, đợt nôn ói hay tiêu chảy ở trẻ khó chịu nhưng không nguy hiểm, và tự khỏi trong một hai ngày nhờ nước và nghỉ.

Điều tách bệnh đường ruột thường gặp khỏi ca cấp cứu không phải số lần nôn, mà là trẻ có giữ được nước không, trông và cư xử ra sao, và có dấu hiệu nào ở trên không. Khi không chắc, gọi bác sĩ chẳng mất gì và không biến quý vị thành phụ huynh phản ứng thái quá.

Ngoài đời thật trông ra sao

Làm gì trong lúc chờ người giúp

1. Cho uống từng ngụm nhỏ vài phút một lần, thay vì lượng lớn cùng lúc.
2. Đếm số tã ướt, ghi lại đã bao nhiêu giờ kể từ lần cuối.
3. Kiểm tra nước mắt, miệng khô, và cách trẻ cư xử, không chỉ số lần nôn.
4. Giữ nếp sinh hoạt nhẹ: để trẻ nghỉ, đừng ép ăn nếu trẻ không muốn.
5. Ghi lại thứ bất thường trong chất nôn hay phân, kể cả máu hay màu xanh, để báo bác sĩ.
6. Gọi bác sĩ của trẻ hoặc đường dây y tá ngoài giờ nếu không chắc, nhất là với bé dưới một tuổi.
7. Gọi 911 hoặc đến phòng cấp cứu khi đau bụng dữ dội liên tục, nôn nhiều mà không giữ được nước, hoặc trẻ lờ đờ.

Hiểu lầm & sai sót

Người ta thường nghĩ rằng trẻ nôn một chút thì nên ngưng cho uống.Thật ra từng ngụm nhỏ, thường xuyên chính là thứ giúp ích, dù có trớ ra một phần. Ngưng cho uống làm mất nước dễ xảy ra hơn.

Người ta thường nghĩ rằng số lần trẻ nôn cho biết mức độ nghiêm trọng.Thật ra trẻ trông và cư xử ra sao, và còn ướt tã hay không, quan trọng hơn số lần nôn.

Người ta thường nghĩ rằng đau bụng ở trẻ lúc nào cũng chỉ là rối loạn tiêu hóa.Thật ra cơn đau dời xuống bụng dưới bên phải và đau khi đi hay nhảy có thể là viêm ruột thừa, cần khám ngay trong ngày chứ không chờ.

Những điều quý vị đã học

Nguồn tham khảo

1. American Academy of Pediatrics — Mất nước, nôn ói và tiêu chảy ở trẻ em: dấu hiệu và chăm sóc tại nhà
2. Centers for Disease Control and Prevention — Bệnh tiêu chảy và nôn ói ở trẻ em: khi nào cần đi khám

Quý vị thấy chỗ nào sai? Hãy báo cho chúng tôi — với chúng tôi, đúng quan trọng hơn nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Học tiếp

Khóa học này thuộc Bảo vệ trẻ nhỏ. Những khóa học đi cùng rất hợp: