Dấu hiệu đột quỵ: BE-FAST và khi nào gọi 911

Name: Đột quỵ: từng phút đều quan trọng
Availability: InStock

Vì sao điều này quan trọng

Đột quỵ là tắc nghẽn hoặc chảy máu cắt máu nuôi một phần não; mô não chết dần trong vài phút. Cách chữa đột quỵ rất hiệu quả — nhưng bị khóa vào đồng hồ chạy từ lúc có triệu chứng, không phải từ lúc quý vị quyết định. Ở Hoa Kỳ, cứ khoảng 40 giây có một người bị đột quỵ (Centers for Disease Control and Prevention). Điều duy nhất người chứng kiến quyết định được là họ tới bệnh viện nhanh đến đâu.

Nhận biết các dấu hiệu

BE-FAST: sáu bước trong hai mươi giây

Không cần đào tạo: sáu bước, làm ngay tại bàn ăn.

B — Balance (thăng bằng). Đột nhiên chóng mặt, loạng choạng, đi lại khó.
E — Eyes (mắt). Đột nhiên nhìn khó một hay cả hai mắt, mờ, nhìn đôi.
F — Face (mặt). Nhờ họ cười. Một bên có xệ hay đứng yên không?
A — Arms (tay). Nhờ họ giơ hai tay, giữ yên. Một tay có rơi không?
S — Speech (lời nói). Nhờ họ nhắc lại câu đơn giản. Líu nhíu, sai từ, khó nói?
T — Time (thời gian). Chỉ một dấu hiệu: gọi 911 ngay và ghi giờ.

Triệu chứng đột quỵ đến đột ngột: đau đầu tăng dần hai ngày là chuyện khác; cơn ập như sét ở người mười phút trước còn khỏe mới là đột quỵ.

Một dấu hiệu thôi cũng đủ

Người ta chờ vì chỉ thấy một chỗ bất thường: hơi líu nhíu, còn lại Ba vẫn là Ba. Đột quỵ thường bắt đầu như vậy.

Quý vị không phải chẩn đoán, chỉ cần nhận ra một dấu hiệu rồi trao quyết định cho người có máy chụp CT. Đội cấp cứu vẫn chờ những cuộc gọi hóa ra là chuyện khác: đó là hệ thống chạy đúng.

Ghi lại giờ triệu chứng bắt đầu

Đây là thứ duy nhất chỉ quý vị cung cấp được, và nó đổi cách điều trị.

Bác sĩ cần giờ cuối cùng họ chắc chắn còn bình thường, không phải lúc quý vị thấy bất thường. Mẹ quý vị nói chuyện bình thường lúc 7:15, tới 7:40 mới thấy mặt xệ: đáp án là 7:15. Ai ngủ dậy đã có triệu chứng thì tính giờ đi ngủ, vì cơn có thể bắt đầu bất cứ lúc nào trong đêm.

Nói giờ đó cho tổng đài rồi ghi lại — giờ căng thẳng rất dễ quên.

Vì sao nhanh chậm thay đổi kết cục

Phần lớn đột quỵ do cục máu đông. Với những ca đó có thuốc làm tan, đôi khi lấy ra bằng ống thông. Cả hai có khung giờ nghiêm ngặt tính từ lúc có triệu chứng; càng sớm càng hồi phục tốt.

Vì vậy xe cấp cứu hơn xe nhà: họ đánh giá ngay trên đường, báo trước để đội đột quỵ chờ sẵn, và có thể vượt bệnh viện gần hơn để tới nơi đủ trang bị chữa đột quỵ. Xe nhà tới nơi, chưa có gì khởi động.

Đột quỵ nhẹ tự hết vẫn là cảnh báo

Đôi khi triệu chứng chỉ kéo dài vài phút rồi biến mất hẳn. Đó thường là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA, hay "đột quỵ nhẹ") — chỗ tắc đã tự thông.

Thấy nhẹ nhõm là phản ứng sai. TIA cảnh báo một cơn đột quỵ thật sự có thể theo sau, nguy hiểm nhất là những ngày ngay sau. Người đã hết triệu chứng vẫn cần khám cấp cứu hôm nay, không phải hẹn tuần sau. Đừng hủy xe cấp cứu.

Những việc không được làm

Đừng cho ăn, uống hay dùng thuốc — kể cả aspirin. Aspirin giúp ích trong vài ca nhồi máu cơ tim, nhưng đột quỵ có thể là chảy máu, mà aspirin làm nặng thêm. Từ ngoài nhìn, cục máu đông và chảy máu giống hệt nhau; chỉ chụp chiếu phân biệt được.

Đột quỵ cũng có thể ảnh hưởng việc nuốt, nên thứ gì vào miệng cũng dễ lọt vào phổi. Không ai ngủ một giấc là khỏi — tới giờ đi ngủ triệu chứng còn thì cấp cứu vẫn còn.

Ngoài đời thật trông ra sao

Bữa cơm Chủ nhật, có nên chờ?

Giữa bữa cơm, bà của Rosa thấy bên trái miệng không cử động bình thường. Bà gạt đi — bà mệt thôi. Chú của Rosa bảo chờ mười phút. Rosa nhờ bà cười, chỉ nửa mặt cười được. Cô gọi 911 ngay tại bàn: "mặt xệ một bên, khoảng năm phút trước, 6:40 bà còn bình thường", rồi giữ máy. Bà được chụp CT trong một giờ, điều trị kịp; ngại chuyện xe cấp cứu một tuần, rồi khỏe.

Nó tự hết rồi, chắc không sao

Marcus đang xem trận đấu thì tay phải vụng về, lời nói bật ra sai. Vợ anh với tay lấy điện thoại thì nó qua — chừng mười phút. Anh thấy ngượng, bảo vợ quên đi. Chị vẫn gọi 911: triệu chứng hết không có nghĩa là nguy hiểm hết. Ở khoa cấp cứu, bác sĩ tìm ra động mạch hẹp ở cổ anh, điều trị ngay hôm đó, và gọi đó là cảnh báo — những ngày ngay sau nguy hiểm nhất.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

Gọi 911 trước. Đừng tra cứu gì thêm, đừng tự chở họ đi.
Ghi lại giờ cuối cùng họ chắc chắn còn bình thường và báo tổng đài.
Không đưa gì vào miệng. Không thức ăn, không nước, không aspirin, không thuốc nào khác.
Giúp ngồi hoặc nằm an toàn, đầu hơi cao, nới lỏng chỗ bó ở cổ, tiếp tục trò chuyện.
Gom danh sách thuốc và dị ứng, nhất là thuốc chống đông máu, cho đội cấp cứu.
Mở khóa cửa, bật đèn, nhốt chó lại để đội cấp cứu vào thẳng.
Nếu họ lịm đi và ngừng thở bình thường, bắt đầu CPR chỉ dùng tay và báo tổng đài.

Hiểu lầm & sai sót

Nhiều người nghĩ rằng đột quỵ luôn gây gục ngã dữ dội.Thật ra phần lớn đột quỵ rất lặng lẽ: môi xệ một bên, bàn tay không nghe lời, câu nói bật ra sai. Họ thường vẫn tỉnh, vẫn nói, khăng khăng mình không sao.

Nhiều người nghĩ rằng đột quỵ chỉ xảy ra với người già.Thật ra đột quỵ xảy ra ở mọi lứa tuổi, kể cả người trẻ và hiếm khi là trẻ em. Tuổi tác làm ta cảnh giác hơn, chứ không bao giờ loại trừ đột quỵ.

Nhiều người nghĩ rằng nên cho uống aspirin như khi nhồi máu cơ tim.Thật ra không nên. Đột quỵ có thể là chảy máu, và aspirin làm nặng thêm; chỉ chụp chiếu phân biệt được cục máu đông với chảy máu.

Những điều quý vị đã học

BE-FAST gồm: Balance (thăng bằng), Eyes (mắt), Face (mặt), Arms (tay), Speech (lời nói), Time (thời gian).
Một dấu hiệu đã đủ để gọi 911 — không chẩn đoán, chỉ khởi động đồng hồ.
Giờ cuối cùng họ còn bình thường là thứ quý nhất trao cho bệnh viện.
Triệu chứng tự hết là TIA, và TIA vẫn là cấp cứu hôm nay.
Không đưa gì vào miệng, tuyệt đối không aspirin khi nghi đột quỵ.

Nguồn tham khảo

American Stroke Association — Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ, F.A.S.T. và điều trị đột quỵ
Centers for Disease Control and Prevention — Đột quỵ: dấu hiệu, triệu chứng và mức độ thường gặp ở Hoa Kỳ
American Heart Association — Thông tin cho bệnh nhân về đột quỵ và cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA)

Quý vị thấy chỗ nào sai? Hãy báo cho chúng tôi — với chúng tôi, đúng quan trọng hơn nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Nếu tôi gọi 911 mà hóa ra không phải đột quỵ thì sao?

Vậy là quý vị đã làm đúng. Nhiều tình trạng khác trông giống đột quỵ — đường huyết thấp, đau nửa đầu, co giật, một số bệnh nhiễm trùng — và muốn phân biệt thì cần chụp chiếu và cần bác sĩ. Hệ thống cấp cứu được xây dựng với dự tính sẽ có những cuộc gọi như vậy. Không ai khó chịu với quý vị cả, và một cuộc gọi hóa ra không có gì vẫn rẻ hơn rất nhiều so với một cơn đột quỵ được chữa trễ ba tiếng.

Tôi nên tự lái xe chở người đó tới bệnh viện thay vì chờ xe cấp cứu không?

Không. Nhân viên cấp cứu bắt đầu đánh giá ngay trên đường đi, báo trước cho đội đột quỵ để họ sẵn sàng khi quý vị tới, và có thể chạy vượt qua một bệnh viện gần hơn để tới nơi có đủ trang bị chữa đột quỵ. Đến bằng xe nhà nghĩa là xếp từ cuối hàng mà không có gì trong số đó được khởi động. Hãy gọi 911.

Triệu chứng của cha tôi đã hết sau mười phút. Chúng tôi vẫn phải đi khám chứ?

Vâng, ngay hôm nay. Triệu chứng tự hết thường có nghĩa là cơn thiếu máu não thoáng qua — đột quỵ nhẹ — và TIA là lời cảnh báo rằng một cơn đột quỵ lớn hơn có thể theo sau, với nguy cơ cao nhất là những ngày ngay sau đó. Đúng khoảng thời gian đó là lúc điều trị có thể ngăn được cơn lớn hơn. Đừng chờ một cuộc hẹn khám thông thường.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Cấp cứu thường ngày · Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi. Những khóa học đi cùng rất hợp: