SignsToSave
12 phút Cấp cứu thường ngày

Chảy máu nặng: Cầm máu ngay

Trong 12 phút, quý vị sẽ biết cách kiểm soát chảy máu nặng bằng ép trực tiếp và biết khi nào dùng tourniquet là đúng.

In khóa học này — hoặc lưu thành tệp PDF từ hộp thoại in. Hợp để dán lên tủ lạnh, để trong xe hay đặt ở phòng chờ.

Vì sao điều này quan trọng

Một vết cắt hay vết thương nặng có thể chảy máu tới mức nguy hiểm tính mạng chỉ trong vài phút, nhất là ở tay hay chân. Người chứng kiến thường chần chừ vì sợ làm đau hay làm sai — nhưng việc hữu ích nhất là ép mạnh xuống vết thương và cứ ép tiếp. Chỉ một động tác đó, làm ngay lập tức, thường là thứ giữ được mạng sống cho tới khi nhân viên cấp cứu tới.

Nhận biết các dấu hiệu

Ép trực tiếp là kỹ năng cốt lõi

Gọi 911 trước, hoặc nhờ người khác gọi trong lúc quý vị bắt tay vào việc. Rồi tìm chỗ máu chảy và ép mạnh xuống đó bằng cả hai tay, dùng mảnh vải sạch bất kỳ — khăn tắm, áo, hay gạc nếu có.

Ép mạnh hơn mức thấy là lịch sự. Ép chặt, đều, thẳng xuống vết thương mới thật sự làm chậm dòng máu; phần lớn người ta ép quá nhẹ vì sợ làm đau. Đừng vài giây lại hé ra xem đã cầm chưa — nhấc vải lên là phá vỡ cục máu đông vừa hình thành.

Thêm vải lên trên, đừng gỡ lớp đã thấm

Nếu vải thấm ướt, đừng kéo ra xem bên dưới hay thay bằng miếng mới. Gỡ ra là phá đám máu đông đã bắt đầu và làm máu chảy lại. Thay vào đó, đắp thêm một lớp vải ngay lên trên lớp cũ và tiếp tục ép.

Giữ cả hai tay trên vết thương và ép đều cho tới khi nhân viên cấp cứu tiếp quản, dù phải giữ tư thế khó chịu suốt mấy phút.

Nâng cao nếu được, mà không ngừng ép

Nếu máu chảy ở tay hay chân và quý vị làm được mà không phải ngừng ép, hãy nâng chi đó cao hơn tim. Nâng cao là bước phụ có ích, không thay được việc ép — vẫn phải ép xuống vết thương suốt lúc nâng.

Khi nào dùng tourniquet là đúng

Tourniquet dành cho đúng một tình huống: máu chảy ở tay hay chân mà ép trực tiếp không kiểm soát được. Đó không phải thứ dùng đầu tiên — hãy ép chặt trước đã.

Nếu cần, hãy dùng tourniquet thật hoặc dải rộng tự chế, đặt cách vết thương 2 đến 3 inch phía trên, không bao giờ đặt ngay trên khớp. Siết đủ chặt để máu ngừng hẳn, chứ không chỉ chậm lại. Việc này sẽ làm người bị nạn đau — đó là bình thường và đúng. Hãy nói hoặc ghi lại giờ đặt tourniquet, vì nhân viên cấp cứu cần biết. Đã đặt rồi thì đừng bao giờ nới hay tháo ra — để bệnh viện làm.

Vật cắm trong vết thương thì để nguyên

Nếu còn vật cắm trong vết thương — mảnh kính, con dao, mẩu kim loại — hãy để y nguyên chỗ đó. Rút ra có thể làm vết thương toác rộng hơn thay vì cầm được máu. Hãy ép chặt quanh vật đó, chèn vải hai bên để giữ nó đứng yên, chứ đừng ép thẳng lên trên nó.

Canh chừng sốc trong lúc chờ

Mất nhiều máu có thể gây sốc: da tái, lạnh và ẩm mồ hôi, người bị nạn có thể lú lẫn, yếu sức hay khát nước bất thường. Thấy những dấu hiệu này thì cứ tiếp tục ép, giúp họ nằm ngửa, và đắp chăn hay áo khoác cho ấm — đừng để họ đứng dậy đi lại.

Ngoài đời thật trông ra sao

Dao trong bếp trượt tay, nặng hơn tưởng

Yolanda đang thái bí thì dao trượt khỏi thớt, cắt một đường sâu ngang lòng bàn tay. Máu chảy nhanh hơn cô tưởng. Cô gọi 911, quấn khăn lau bát sạch quanh bàn tay, ép mạnh bằng tay kia, giữ áp vào ngực và nâng cao hơn tim. Chưa đầy một phút khăn đã thấm ướt. Cô không hé xem bên dưới — cô lấy khăn thứ hai đắp lên trên và vẫn ép. Đến lúc nhân viên cấp cứu tới, máu chỉ còn rỉ, và khăn vẫn nguyên cho tới khi phòng cấp cứu tiếp quản.

Việc cuối tuần và lưỡi cưa giật ngược

Grant đang phát bụi rậm thì cưa xích giật ngược, cắt vào cẳng tay. Vết cắt sâu, máu tuôn thành dòng mạnh và đều mà khăn không cầm nổi. Hàng xóm gọi 911 trong lúc Grant ép bằng cả hai tay, nhưng dù dồn hết sức nặng, máu vẫn không chậm lại. Anh nhớ có tourniquet trong hộp cứu thương trên xe, quấn cách vết thương 3 inch về phía trên, siết tới khi máu ngừng hẳn chứ không chỉ chậm. Anh nói to giờ đặt để hàng xóm nhắc cho tổng đài. Mười hai phút sau nhân viên cấp cứu tới, để nguyên tourniquet đúng như anh đặt.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

  1. Tự gọi 911, hoặc chỉ một người và bảo họ gọi trong lúc quý vị ra tay.
  2. Tìm chỗ máu chảy và ép mạnh bằng cả hai tay, dùng mảnh vải sạch bất kỳ.
  3. Ép mạnh hơn mức thấy là lịch sự, đừng nhấc vải lên xem — giữ ép đều.
  4. Nếu vải thấm ướt, đắp thêm lớp mới lên trên. Đừng bao giờ gỡ lớp đã thấm.
  5. Nâng tay hay chân chảy máu cao hơn tim nếu được, mà không ngừng ép.
  6. Nếu chi vẫn chảy máu dù đã ép chặt, đặt tourniquet cách vết thương 2 đến 3 inch phía trên và ghi lại giờ.
  7. Để nguyên vật cắm trong vết thương và ép chặt quanh nó, đừng ép lên trên.
  8. Canh da tái, lạnh hay người lú lẫn — dấu hiệu sốc. Cho nằm ngửa và giữ ấm.

Hiểu lầm & sai sót

Nhiều người nghĩ rằng thỉnh thoảng nên nhấc vải lên xem máu đã chậm chưa.Thật ra kiểm tra như vậy phá vỡ cục máu đông đang hình thành và có thể làm máu chảy lại. Hãy đắp thêm một lớp mới lên trên và tiếp tục ép.

Nhiều người nghĩ rằng thỉnh thoảng phải nới tourniquet cho máu chảy trở lại xuống chi.Thật ra khi tourniquet đã đặt và máu đã ngừng, nó phải giữ nguyên và siết chặt cho tới khi nhân viên y tế tháo. Nới ra là để máu chảy lại.

Nhiều người nghĩ rằng nên rút vật cắm trong vết thương ra để chữa cho đúng.Thật ra vật cắm phải để y nguyên chỗ đó. Rút ra có thể làm máu chảy nặng hơn. Hãy ép quanh nó.

Những điều quý vị đã học

  • Ép chặt trực tiếp bằng hai tay là kỹ năng quan trọng nhất — mạnh hơn mức thấy là lịch sự.
  • Vải đã thấm thì đắp lớp mới lên trên, không gỡ ra cho tới khi có người tiếp quản.
  • Tourniquet dành cho chi chảy máu mà ép không cầm được: cách vết thương 2 đến 3 inch, siết chặt, ghi giờ, không bao giờ nới.
  • Vật cắm thì để nguyên trong vết thương. Ép quanh nó, đừng ép lên trên.
  • Da tái, lạnh hay người lú lẫn là sốc — cho nằm ngửa và giữ ấm.

Nguồn tham khảo

  1. Stop the Bleed (American College of Surgeons) — Kiến thức cơ bản về cầm máu cho người chứng kiến
  2. American Red Cross — Sơ cứu chảy máu nặng và chăm sóc vết thương

Câu hỏi thường gặp

Tôi có đủ sức để ép đúng mức không?

Có, hầu như ai cũng đủ. Lực cần dùng nhiều hơn mức thấy dễ chịu, nhưng không đòi hỏi sức mạnh đặc biệt — chỉ cần cả hai tay, dồn trọng lượng người vào, và sẵn lòng ép liên tục mà không dừng lại để kiểm tra. Cảm giác khó chịu đó là dấu hiệu quý vị đang làm đúng, chứ không phải làm sai.

Nếu tôi không có băng gạc sạch thì sao?

Hãy dùng mảnh vải sạch nào gần nhất — khăn tắm, áo, thậm chí khăn giấy khi bí. Sạch sẽ ít quan trọng hơn việc ép ngay. Một mảnh vải hơi bẩn được ép chặt ngay bây giờ tốt hơn nhiều so với một miếng gạc vô trùng mà quý vị mất hai phút đi tìm.

Dùng tourniquet có nguy hiểm không?

Một tourniquet đặt đúng cách, dùng đúng như được dạy — trên một chi, siết đủ chặt để máu ngừng, có ghi giờ — được coi là an toàn trong khoảng thời gian nhân viên cấp cứu thường cần để tới nơi. Nguy hiểm thật sự là máu chảy không kiểm soát được, chứ không phải tourniquet. Đã đặt rồi thì đừng bao giờ nới; hãy để nhân viên y tế quyết định.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Cấp cứu thường ngày. Những khóa học đi cùng rất hợp:

Làm gì trong lúc chờ người giúp Trong 12 phút, quý vị sẽ biết phải làm gì bằng tay và bằng lời trong mấy phút sau khi gọi 911, trước khi người giúp tới. 12 phút Nền tảng Té ngã và chấn thương đầu Trong 12 phút, quý vị sẽ biết quy tắc thuốc loãng máu với chấn thương đầu và cách đỡ an toàn một người vừa té ngã. 12 phút Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi Gọi 911: Khi Nào Và Gọi Thế Nào Trong 10 phút, quý vị sẽ biết những dấu hiệu luôn có nghĩa là phải gọi 911 và cần nói chính xác những gì khi gọi. 10 phút Nền tảng