Dấu hiệu quá liều opioid và cách dùng naloxone

Name: Quá liều opioid và naloxone
Availability: InStock

Vì sao điều này quan trọng

Quá liều opioid làm nhịp thở chậm dần tới khi ngừng hẳn, và có thể xảy ra với bất kỳ ai dùng loại opioid mà cơ thể chưa quen — kể cả viên thuốc mua trên mạng hóa ra chứa fentanyl lậu. Đây không chỉ là nguy cơ của người nghiện. Naloxone đảo ngược cơn quá liều trong vài phút, và không cần huấn luyện hay có toa mới được mang theo.

Nhận biết các dấu hiệu

Cách nhận ra quá liều opioid

Dấu hiệu khá rõ một khi quý vị biết cần nhìn gì.

Không tỉnh dậy khi gọi to hay day mạnh lên xương ức.
Thở chậm, không đều, hoặc ngừng hẳn.
Tiếng khò khè hay ngáy ục ục, nghĩa là đường thở tắc một phần.
Môi hay đầu ngón tay tím xám, dấu hiệu cơ thể thiếu oxy.
Đồng tử co nhỏ như đầu kim — rất nhỏ, kể cả trong phòng tối.

Chỉ cần một dấu hiệu là phải hành động ngay. Không cần đủ cả năm, không cần chắc chắn.

Cho naloxone ngay lập tức

Naloxone (tên thương mại Narcan) đảo ngược cơn quá liều opioid trong vài phút, khôi phục nhịp thở bình thường. Thuốc bán không cần toa ở nhà thuốc toàn quốc, và nhiều sở y tế địa phương phát miễn phí, không cần toa hay giấy tờ. Ai cũng mang theo được — không cần huấn luyện y khoa.

Dùng đúng hướng dẫn trên hộp: xịt vào một bên mũi, gọi 911, đặt người bệnh ở tư thế hồi phục, và cho liều thứ hai sau 2–3 phút nếu không thấy đáp ứng. Tư thế hồi phục là nằm nghiêng, chân trên co lại, để chất nôn chảy ra ngoài thay vì vào phổi.

Khi không chắc, cứ cho

Quý vị không cần chắc đây là quá liều opioid rồi mới hành động. Naloxone chỉ tác động lên opioid. Nếu cho người có vấn đề do nguyên nhân khác, thuốc gần như không làm gì và không gây hại.

Điều đó khiến quyết định rất đơn giản. Nếu ai đó không phản ứng và thở rất kém, mà có khả năng liên quan tới opioid, hãy cho naloxone. Chần chừ để cho chắc là mất đúng những phút quan trọng nhất.

Ở lại, kể cả khi họ tỉnh

Naloxone hết tác dụng trước nhiều loại opioid — thường trong khoảng nửa giờ đến một giờ — trong khi opioid còn tác dụng lâu hơn nhiều. Nghĩa là người bệnh có thể tỉnh dậy, trông ổn, rồi lại rơi vào cơn quá liều khi naloxone nhạt đi.

Luôn gọi 911, ngay cả khi naloxone có tác dụng ngay và người đó có vẻ ổn. Hãy ở lại tới khi nhân viên cấp cứu tới. Người vừa quá liều không bao giờ nên bị bỏ một mình, và không nên ngủ tiếp mà không ai trông.

Chuyện này có thể xảy ra với bất kỳ ai

Fentanyl lậu, một opioid rất mạnh, nay bị trộn vào nhiều thuốc giả, nên người ta có thể quá liều mà không hề định dùng opioid. Một thiếu niên mua trên mạng thứ mình tin là Percocet hay Xanax không thể biết trong đó có gì. Đây không chỉ là chuyện của người nghiện. Có thể là bất kỳ ai.

Phần lớn tiểu bang còn có luật Good Samaritan về quá liều, thường bảo vệ người gọi 911, và nhiều khi cả người quá liều, khỏi một số hậu quả pháp lý. Mức bảo vệ khác nhau tùy tiểu bang, nên coi đó là lý do để hành động, không phải bảo đảm. Dù sao, đưa người giúp tới thật nhanh mới quan trọng nhất.

Ngoài đời thật trông ra sao

Tiếng động qua bức tường

Simone nghe tiếng khò khè lạ qua tường và thấy bạn cùng phòng gục bên giường, môi tím xám. Anh không tỉnh khi cô gọi hay day mạnh lên xương ức. Cô nhớ ra bộ naloxone của sở y tế trong ngăn kéo bếp, xịt một liều vào mũi anh, gọi 911 và lăn anh nằm nghiêng. Hai phút không thấy gì đổi, cô cho liều thứ hai đúng hướng dẫn. Anh thở khá hơn và mở mắt ngay trước khi nhân viên cấp cứu tới. Cô đi cùng anh trên xe, mừng vì đã không chờ cho chắc.

Ai cũng sợ bị liên lụy

Ở một buổi tiệc, bạn của Bao gục xuống sau khi uống viên thuốc mua trên mạng tưởng là Percocet. Vài người muốn để cậu ngủ trong phòng cho không ai biết. Bao từng nghe về fentanyl trong thuốc giả nên hiểu rõ hơn. Cậu gọi 911, kể đúng chuyện, lăn bạn sang tư thế hồi phục trong lúc chờ. Tổng đài nhắc rằng luật Good Samaritan ở phần lớn tiểu bang thường bảo vệ người gọi. Nhân viên cấp cứu tới sau vài phút, cho thêm naloxone. Bạn cậu hồi phục hoàn toàn, và không ai bị liên lụy vì đã gọi.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

Thử đánh thức: gọi to tên và day mạnh khớp ngón tay lên xương ức.
Gọi 911 ngay, kể cả khi chưa hoàn toàn chắc là quá liều.
Có naloxone thì xịt vào một bên mũi, cho liều thứ hai sau 2–3 phút nếu không đáp ứng.
Lăn họ nằm nghiêng ở tư thế hồi phục, chân trên co lại, để không bị sặc nếu nôn.
Bắt đầu CPR chỉ dùng tay nếu họ ngừng thở bình thường và không đáp ứng naloxone.
Ở lại tới khi nhân viên cấp cứu tới, kể cả sau khi họ tỉnh: naloxone hết tác dụng trước nhiều opioid.
Báo cho nhân viên cấp cứu thứ đã dùng nếu biết, và đưa luôn lọ thuốc hay vỏ bao.

Hiểu lầm & sai sót

Nhiều người nghĩ rằng naloxone chỉ dành cho người nghiện opioid.Thật ra ai cũng có thể quá liều một loại opioid mình chưa từng định dùng, kể cả từ thuốc giả mua trên mạng. Naloxone là để xử lý cấp cứu, không phải để phán xét.

Nhiều người nghĩ rằng cho naloxone người không quá liều opioid thì có thể hại họ.Thật ra naloxone chỉ tác động lên opioid. Nếu không có opioid, thuốc gần như không làm gì, nên cho khi chưa chắc thì rất ít rủi ro.

Nhiều người nghĩ rằng khi naloxone có tác dụng và người bệnh tỉnh thì nguy hiểm đã qua.Thật ra naloxone hết tác dụng trước nhiều loại opioid. Người bệnh có thể rơi lại vào cơn quá liều, nên vẫn phải gọi 911 và ở lại.

Những điều quý vị đã học

Dấu hiệu quá liều opioid: không tỉnh dậy, thở chậm hay ngừng, khò khè, môi tím xám, đồng tử như đầu kim.
Naloxone bán không cần toa trên toàn quốc, thường được sở y tế phát miễn phí. Ai cũng mang theo được.
Khi không chắc, cứ cho. Naloxone chỉ tác động lên opioid, không hại người không cần tới nó.
Gọi 911 và ở lại, kể cả khi người bệnh tỉnh, vì naloxone hết tác dụng trước nhiều loại opioid.
Vì fentanyl, bất kỳ thuốc trôi nổi hay thuốc giả nào cũng có thể chứa opioid, nên ai cũng có thể gặp.

Nguồn tham khảo

Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA) — Naloxone và phòng ngừa quá liều opioid
Centers for Disease Control and Prevention — Quá liều opioid: nhận biết dấu hiệu và cách xử trí

Quý vị thấy chỗ nào sai? Hãy báo cho chúng tôi — với chúng tôi, đúng quan trọng hơn nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Tôi mang theo và cho naloxone có hợp pháp không?

Có. Naloxone bán không cần toa ở các nhà thuốc trên toàn quốc, và không tiểu bang nào đòi phải có toa. Phần lớn các tiểu bang còn có luật Good Samaritan thường bảo vệ người cho naloxone hay gọi 911 khi có ca quá liều, dù mức bảo vệ khác nhau tùy tiểu bang. Rủi ro lớn hơn cả luôn là không làm gì.

Nếu tôi cho naloxone mà người đó thật ra không quá liều opioid thì sao?

Naloxone chỉ tác động lên opioid, nên nếu không có opioid thì thuốc không giúp được gì, nhưng cũng không hại họ. Vì vậy hướng dẫn rất đơn giản: khi không chắc, cứ cho. Chờ cho chắc là mất thời gian có thể không lấy lại được, còn làm sai thì rủi ro rất nhỏ.

Người đó đã tỉnh sau khi dùng naloxone. Có còn cần xe cấp cứu không?

Có, vẫn phải gọi 911 và ở lại với họ. Naloxone hết tác dụng trước nhiều loại opioid, thường trong khoảng nửa giờ đến một giờ, nên người bệnh có thể tỉnh dậy, trông có vẻ ổn, rồi lại rơi vào cơn quá liều khi thuốc nhạt đi. Đừng bao giờ để họ một mình hay để họ ngủ tiếp cho qua.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Sức khỏe tâm thần và khủng hoảng. Những khóa học đi cùng rất hợp: