SignsToSave
12 phút Bảo vệ trẻ nhỏ

Croup, RSV Và Chứng Khó Thở

Trong 12 phút, quý vị sẽ biết cách kiểm tra hơi thở của trẻ và chính xác khi nào croup hay RSV nghĩa là phải vào phòng cấp cứu.

In khóa học này — hoặc lưu thành tệp PDF từ hộp thoại in. Hợp để dán lên tủ lạnh, để trong xe hay đặt ở phòng chờ.

Vì sao điều này quan trọng

Croup và RSV (vi rút hợp bào hô hấp, một vi rút gây cảm thường gặp) hay khởi đầu như cảm thường rồi thành khó thở thật, thường ở trẻ dưới 5 tuổi. Phần lớn ca vẫn nhẹ và qua ở nhà. RSV là lý do thường gặp khiến trẻ sơ sinh nhập viện ở Mỹ, nhất là trong năm đầu đời (Centers for Disease Control and Prevention). Kỹ năng quan trọng nhất: cởi áo con và nhìn con thở.

Nhận biết các dấu hiệu

Cởi áo ra và thật sự nhìn ngực

Điều tốt nhất quý vị làm được là cởi áo con và nhìn ngực bụng trần chuyển động một phút. Quần áo che đúng những dấu hiệu quan trọng nhất.

Hãy tìm dấu co kéo — da hõm vào ở xương sườn hay hõm cổ mỗi nhịp hít vào — và cánh mũi phập phồng. Hãy nghe tiếng rên è è, âm ngắn, trầm ở cuối mỗi nhịp thở, nghĩa là con đang cố giữ khí trong phổi. Ở trẻ sơ sinh, để ý đầu gật ngửa ra sau mỗi nhịp thở, dấu hiệu cơ cổ đang gánh việc.

Thở nhanh khi nghỉ, cộng bất kỳ dấu hiệu nào trong đó, nghĩa là con đang gắng sức để thở — không chỉ là nghe ốm nặng.

Croup: ho ông ổng và tiếng rít

Croup là nhiễm vi rút làm sưng thanh quản và khí quản, tạo ra tiếng ho ông ổng như hải cẩu sủa, gần như luôn nặng hơn về đêm. Trẻ có thể đi ngủ với cơn ho nhẹ rồi thức dậy ho ông ổng.

Dấu hiệu cần để ý là tiếng rít thanh quản — âm the thé, thô ráp khi HÍT VÀO, từ đường thở đã hẹp. Tiếng rít chỉ khi con khóc hay bực bội là chuyện thường của croup: gọi bác sĩ ngay hôm nay. Tiếng rít vẫn còn khi con nằm yên nghỉ thì khác: đó là tiếng rít lúc nghỉ, phải đi cấp cứu.

Cách làm dịu trong lúc cân nhắc

Trong lúc cân nhắc, hai cách thường làm dịu cơn ho ông ổng: vài phút hít khí đêm mát, hoặc ngược lại — mười phút trong phòng tắm đầy hơi nước, vòi sen nóng, cửa đóng. Nhiều gia đình thấy một trong hai cách làm dịu đường thở và cho thêm thời gian để nghĩ.

Hãy giữ con bình tĩnh hết mức. Khóc lóc và kích động làm đường thở sưng, hẹp thêm, nên đứa trẻ đang hoảng và gào khóc nghe tệ hơn chính nó khi ngồi yên trong lòng quý vị. Hãy ôm con, nói khẽ, cặp nhiệt độ sau khi con đã yên.

RSV ở em bé: bú, tã ướt, ngưng thở

RSV (vi rút hợp bào hô hấp) là vi rút thường gặp, có thể xuống sâu vào đường thở nhỏ của bé, nhất là dưới một tuổi. Nó thường khởi đầu như cơn cảm khác rồi hoặc vẫn nhẹ, hoặc khó thở dần sau vài ngày.

Hai điều nói lên nhiều hơn cái nhiệt kế. Thứ nhất, việc bú: ăn uống dưới một nửa bình thường là dấu hiệu cảnh báo, vì gắng sức thở thì còn ít sức cho bình sữa. Thứ hai, tã ướt: ít hơn hẳn thường ngày nghĩa là con không đủ nước.

Cơn ngưng thở là cấp cứu riêng ở trẻ sơ sinh mắc RSV, kể cả khi nó tự qua. Hãy gọi 911.

Môi tím hay xám, bất cứ lúc nào

Dù nguyên nhân là gì — croup, RSV hay thứ gì khác — môi, lưỡi hay mặt chuyển sang tím, xám hay xỉn nghĩa là con không nhận đủ oxy ngay lúc này. Dấu hiệu này áp đảo mọi câu hỏi khác quý vị đang tự hỏi. Hãy gọi 911 ngay, giữ con bình tĩnh và ngồi thẳng trong lúc chờ.

Ngoài đời thật trông ra sao

Cơn ho ông ổng lúc nửa đêm

Con trai Tessa thức dậy sau nửa đêm, ho như hải cẩu sủa. Cô cởi áo con ra và nhìn: không hõm ở xương sườn, cánh mũi không phập phồng, và khi con yên trong lòng mẹ thì tiếng thở ồn cũng dịu. Nó chỉ trở lại khi con khóc. Cô gọi đường dây trực đêm của bác sĩ nhi, tả đúng điều mình thấy. Họ đồng ý nghe giống croup cần khám trong ngày, không phải cấp cứu tối nay. Cô mở vòi sen nóng, ngồi với con trong hơi nước tới khi con thở dễ hơn, rồi theo dõi suốt đêm.

Bé ba tháng không bú hết bình

Con gái ba tháng của Beckett sổ mũi hai ngày; đêm thứ ba bé chỉ bú khoảng một phần ba thường ngày, thở nhanh cả khi ngủ. Anh cởi áo liền quần của bé và nhìn: bụng bé hóp mạnh dưới xương sườn mỗi nhịp thở, cánh mũi phập phồng mỗi lần hít vào. Môi bé chẳng có gì lạ, nhưng hơi thở mệt nhọc và bình sữa gần như còn nguyên đã đủ. Anh gọi 911 và tả điều mình đang thấy. Ở bệnh viện, bé được chẩn đoán viêm tiểu phế quản do RSV, theo dõi sát hai ngày, thở dễ hơn khi về nhà.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

  1. Cởi áo con tới thắt lưng và nhìn ngực bụng chuyển động một phút.
  2. Ghi nhận thở nặng nhọc còn tiếp khi con nằm yên, hay chỉ khi khóc và bực bội.
  3. Với croup, thử khí đêm mát hay phòng tắm đầy hơi nước, giữ con bình tĩnh hết mức.
  4. Gọi 911 ngay nếu có tiếng rít lúc nghỉ, môi tím hay xám, rên è è, ngưng thở, hoặc bé mệt không bú nổi.
  5. Nếu chưa phải cấp cứu mà vẫn lo, hãy gọi bác sĩ nhi và tả đúng điều thấy.
  6. Theo dõi cữ bú và tã ướt ở bé bị cảm, và gọi nếu việc bú tụt dưới một nửa bình thường.

Hiểu lầm & sai sót

Người ta hay nghĩ chính tiếng ho ông ổng mới là cấp cứu.Thật ra tiếng ho chỉ là âm thanh của croup. Tiếng rít lúc nghỉ, không phải tiếng ho, mới là cấp cứu. Phần lớn cơn ho ông ổng xử lý được ở nhà bằng bình tĩnh, khí mát hay hơi nước.

Người ta hay nghĩ bé phải khò khè to mới thật sự nguy.Thật ra bé mệt nhất thường ít ra tiếng nhất. Thở lặng, nhanh, nông kèm dấu co kéo có thể nguy hơn cơn ho ầm ĩ.

Người ta hay nghĩ con số trên nhiệt kế cho biết bé bệnh nặng đến đâu.Thật ra với RSV, việc bú và sức thở nói nhiều hơn con số trên nhiệt kế.

Những điều quý vị đã học

  • Cởi áo con và nhìn con thở một phút là cách kiểm tra tại nhà tốt nhất.
  • Dấu co kéo, cánh mũi phập phồng, rên è è, gật đầu theo nhịp thở đều là gắng sức thở.
  • Tiếng rít lúc nghỉ nghĩa là đi cấp cứu; rít chỉ khi khóc hay bực bội thì gọi bác sĩ ngay.
  • Ở bé mắc RSV, bú dưới một nửa bình thường hay ít tã ướt hẳn là dấu hiệu cảnh báo.
  • Môi tím hay xám, hay cơn ngưng thở nào, đều là gọi 911 ngay.

Nguồn tham khảo

  1. American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) — Croup: triệu chứng, tiếng rít thanh quản và chăm sóc tại nhà
  2. Centers for Disease Control and Prevention — RSV (vi rút hợp bào hô hấp) ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
  3. American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) — Dấu hiệu cho thấy hơi thở của trẻ cần được cấp cứu

Câu hỏi thường gặp

Con tôi ho ông ổng nhưng giữa các cơn ho vẫn chơi vui vẻ. Như vậy có bình thường không?

Có, đó là croup điển hình. Phần lớn trẻ bị croup trông và cư xử bình thường giữa các cơn ho, và chỉ nghe thô ráp khi ho hay khóc. Điều quan trọng là quý vị có nghe tiếng rít thanh quản, tức âm thô ráp khi hít vào, trong lúc con bình tĩnh nghỉ ngơi hay không. Nếu không, các cách làm dịu tại nhà và một cuộc gọi cho bác sĩ nhi thường là đủ.

Làm sao tôi biết em bé của mình thở quá nhanh?

Hãy cởi áo bé ra và đếm nhịp thở trọn một phút trong lúc bé bình tĩnh, không khóc. Thở nhanh và nhọc kèm dấu co kéo (da hõm vào ở xương sườn), cánh mũi phập phồng, hay tiếng rên è è nghĩa là bé đang gắng sức. Nếu thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong đó, hoặc quý vị không chắc, hãy gọi bác sĩ nhi hoặc 911 thay vì đoán.

Bé nhà tôi bị cảm nhưng vẫn ăn được chút ít. Tôi có cần lo không?

Ăn kém hơn một chút khi bị cảm là chuyện thường. Ranh giới cảnh báo là bú dưới một nửa mức bình thường, kèm ít tã ướt hơn hoặc khó thở. Nếu việc bú tụt tới mức đó, hoặc quý vị thấy một cơn ngưng thở, hãy gọi bác sĩ nhi ngay, hoặc gọi 911 nếu việc thở trông nặng nhọc.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Bảo vệ trẻ nhỏ. Những khóa học đi cùng rất hợp:

Sốt: khi nào là cấp cứu Trong 12 phút, quý vị sẽ biết quy tắc về sốt không có ngoại lệ, và khi nào con số ít quan trọng hơn dáng vẻ của con mình. 12 phút Bảo vệ trẻ nhỏ Hen Suyễn: Khi Ống Hít Không Đủ Trong 10 phút, quý vị sẽ biết những dấu hiệu cho thấy cơn hen đã thành cấp cứu, và phải làm chính xác những gì trong lúc chờ người giúp. 10 phút Cấp cứu thường ngày Nôn ói, tiêu chảy và mất nước Trong 10 phút, quý vị sẽ biết dấu hiệu mất nước ở trẻ đang bệnh, cách giúp trẻ bù nước, và dấu hiệu nào nghĩa là đến phòng cấp cứu. 10 phút Bảo vệ trẻ nhỏ