SignsToSave
10 phút Cấp cứu thường ngày

Hen Suyễn: Khi Ống Hít Không Đủ

Trong 10 phút, quý vị sẽ biết những dấu hiệu cho thấy cơn hen đã thành cấp cứu, và phải làm chính xác những gì trong lúc chờ người giúp.

In khóa học này — hoặc lưu thành tệp PDF từ hộp thoại in. Hợp để dán lên tủ lạnh, để trong xe hay đặt ở phòng chờ.

Vì sao điều này quan trọng

Phần lớn cơn hen đáp ứng tốt với ống hít cắt cơn và không thành cấp cứu. Nhưng có cơn thì không, và dấu hiệu phân biệt cơn thường với cơn nguy hiểm thì ai cũng nhìn ra được: họ có nói hết câu được không, da có hõm vào quanh xương sườn không, và ống hít có thật sự giúp không. Nhận ra sớm, nhất là ở trẻ, là điều đưa người bệnh đi cấp cứu trước khi cơn trở nặng.

Nhận biết các dấu hiệu

Phép thử nói trọn câu

Một cách rất nhanh để đánh giá cơn hen nặng đến đâu, không cần dụng cụ gì. Hãy bảo họ nói một câu ngắn, ví dụ "Tôi ổn". Nếu họ chỉ nói được một hai từ rồi phải hớp hơi, đó là dấu hiệu cảnh báo, không phải cơn hen thường.

Cũng hãy để ý chính cái ống hít. Nếu nó không giúp gì, hoặc triệu chứng quay lại chỉ vài phút sau khi dùng, đó không phải cơn hen đang đáp ứng điều trị — đó là ca cấp cứu đang hình thành.

Dấu co kéo: cần nhìn gì

Co kéo là da hõm vào quanh xương sườn hay ở hõm cổ mỗi nhịp thở — dấu hiệu nhìn được rằng họ đang gắng sức chỉ để đưa khí ra vào. Hãy vén hoặc nới áo để nhìn rõ lồng ngực.

Quý vị cũng có thể thấy cánh mũi phập phồng, vai so lên, hoặc thở nhanh khi ngồi yên. Bất kỳ dấu hiệu nào trong đó, nhất là co kéo, nghĩa là đã vượt quá cơn hen thường, cần cấp cứu.

Lồng ngực im tiếng là nặng hơn, không phải nhẹ hơn

Khò khè là tiếng khí lách qua đường thở đã hẹp, nghe rất đáng sợ. Nhưng khi tiếng khò khè đột ngột dứt và lồng ngực im tiếng, đó không phải đỡ hơn — có thể quá ít khí đi qua, đến mức không còn gì tạo ra tiếng.

Lồng ngực im tiếng ở người vẫn vật lộn để thở, nhất là kèm môi hay móng tay tím hoặc xám, lơ mơ hay kích động, là một trong những dấu hiệu nguy hiểm nhất ở đây. Hãy gọi 911 ngay.

Làm gì trong lúc chờ

Hãy đỡ họ ngồi thẳng, hơi chồm về trước — đừng bao giờ cho nằm ngửa, vì nằm làm thở khó hơn. Giữ bình tĩnh, nói giọng đều; hoảng loạn làm đường thở co thắt thêm và mọi thứ tệ hơn.

Tiếp tục dùng ống hít cắt cơn đúng như đã kê trong lúc chờ. Nới lỏng quần áo bó ở cổ và ngực. Mở cửa sổ hoặc ra ngoài cho thoáng nếu cơn hen khởi phát do khói, mùi nồng hay thứ gì trong phòng.

Dấu hiệu cha mẹ hay bỏ sót ở trẻ

Ở trẻ nhỏ, cấp cứu hen không phải lúc nào cũng trông dữ dội. Hãy để ý khó nói hay khó bú, da hõm vào ở xương sườn hay cổ mỗi nhịp thở, ngồi chồm về trước, hoặc mệt lả hay quấy bất thường thay vì thở hổn hển.

Trẻ ngừng chơi để dồn sức vào việc thở, hoặc không thể vừa đi vừa nói, là đang báo điều nghiêm trọng. Khi phân vân về hơi thở của trẻ, hãy coi là khẩn cấp: gọi 911 hoặc đường dây khẩn của bác sĩ nhi ngay.

Ngoài đời thật trông ra sao

Buổi ngủ lại nhà và cơn ho không dứt

Anita cho bạn của con gái ngủ lại; nửa đêm, cơn ho của cô bé thành khò khè thật sự. Cô bé nói ống hít "tối nay không ăn thua", chỉ trả lời được từng từ giữa các nhịp thở. Anita không chờ xem có qua không. Cô gọi mẹ cô bé, rồi gọi 911 khi thấy da hõm vào ở xương sườn mỗi nhịp thở. Cô giữ cô bé ngồi thẳng, dùng ống hít đúng như đã kê, tới khi cấp cứu tới sau mười hai phút. Phòng cấp cứu điều trị rồi cho về ngay tối đó; mẹ cô bé cảm ơn Anita vì không ngồi chờ.

Cây ống hít tối nay không ăn thua

Malik bị hen hai mươi năm, biết rõ cơn hen của mình, nhưng tối nay khác. Ống hít cắt cơn gần như không chạm tới cảm giác nghẹt trong ngực; chưa đầy hai mươi phút anh đã cần lại. Anh nhận ra mình chỉ nói được hai ba từ rồi phải hớp hơi. Người ở chung nhà không chấp nhận câu "Tôi ổn mà, chờ chút đi". Cô đỡ anh ngồi thẳng, gọi 911, và ở lại nghe tiếng khò khè to lên hay im đi. Cơn nặng thêm trước khi xe cấp cứu tới, nhưng họ điều trị ngay ở cửa. Malik bực vì bị làm rộn, rồi biết ơn khi thở lại bình thường.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

  1. Đỡ họ ngồi thẳng, hơi chồm về trước. Đừng cho nằm ngửa — nằm khó thở hơn.
  2. Giữ bình tĩnh, nói giọng đều. Hoảng loạn làm đường thở co thắt thêm.
  3. Tiếp tục dùng ống hít cắt cơn đúng như đã kê trong lúc chờ.
  4. Để ý dấu co kéo — da hõm vào ở xương sườn hay cổ mỗi nhịp thở.
  5. Nếu họ không nói được trọn câu, hoặc ống hít không giúp gì, hãy gọi 911.
  6. Nếu tiếng khò khè đột ngột im bặt, hãy gọi 911 ngay — lồng ngực im tiếng có thể là rất ít khí đi qua.
  7. Nới lỏng quần áo bó và loại bỏ tác nhân như khói hay mùi nồng, nếu có thể.

Hiểu lầm & sai sót

Người ta hay nghĩ còn nghe khò khè to là người bệnh vẫn thở ổn.Thật ra khò khè to nghĩa là khí vẫn đi qua, nhưng khò khè đột ngột im bặt có thể là gần như không còn khí nào. Lồng ngực im tiếng là nặng hơn, không phải nhẹ hơn.

Người ta hay nghĩ trẻ lên cơn hen thì nhìn là biết đang vật lộn để thở.Thật ra trẻ nhỏ có thể chỉ có vẻ mệt lả, quấy hay im bất thường thay vì thở hổn hển. Khó nói, khó ăn hay không chơi như thường mới là manh mối rõ hơn.

Người ta hay nghĩ nên ngừng ống hít cắt cơn nếu nó có vẻ không giúp mấy.Thật ra hãy tiếp tục dùng đúng như đã kê trong lúc chờ, và gọi 911 nếu nó thật sự không giúp gì hoặc triệu chứng quay lại trong vài phút — tổ hợp đó là dấu hiệu cấp cứu.

Những điều quý vị đã học

  • Phép thử nói trọn câu: chỉ nói được một hai từ rồi phải hớp hơi là dấu hiệu cảnh báo.
  • Dấu co kéo — da hõm vào ở xương sườn hay cổ mỗi nhịp thở — nghĩa là cần cấp cứu.
  • Lồng ngực im tiếng, khi khò khè đột ngột dứt, nghĩa là rất ít khí đi qua: nặng hơn, không phải nhẹ hơn.
  • Tiếp tục dùng ống hít cắt cơn đúng như đã kê, và gọi 911 nếu nó không giúp gì.
  • Ở trẻ, hãy để ý khó nói, khó ăn hay không chơi như thường — không chỉ thở hổn hển thấy rõ.

Nguồn tham khảo

  1. Asthma and Allergy Foundation of America — Nhận biết một ca cấp cứu hen suyễn
  2. Centers for Disease Control and Prevention — Hen suyễn: triệu chứng và khi nào cần đi khám
  3. American Academy of Pediatrics — Cơn hen ở trẻ em: các dấu hiệu cảnh báo

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết cơn hen của con tôi có nặng không, khi cháu còn quá nhỏ để nói cháu thấy thế nào?

Hãy nhìn cơ thể cháu thay vì chờ lời nói. Hãy tìm da hõm vào ở xương sườn hay cổ theo mỗi nhịp thở, khó nói hay khó ăn, mệt lả hay quấy bất thường, hoặc cháu ngừng chơi để dồn sức vào việc thở. Bất kỳ dấu hiệu nào trong số đó nghĩa là đã đến lúc cần cấp cứu.

Vì sao lồng ngực im tiếng lại đáng lo hơn tiếng khò khè to?

Khò khè là tiếng không khí lách qua đường thở đã hẹp lại, nên nghe được nó nghĩa là không khí vẫn đi qua. Khi tiếng khò khè đột ngột dứt ở người vẫn đang vật lộn để thở, điều đó có thể nghĩa là quá ít không khí đi qua đến mức không còn gì tạo ra tiếng. Đó là cấp cứu, không phải dấu hiệu đỡ hơn.

Tôi có nên tiếp tục dùng ống hít cắt cơn nếu nó có vẻ không giúp được mấy không?

Có, hãy tiếp tục dùng đúng như đã kê trong lúc chờ người giúp — đừng ngừng hẳn. Nhưng nếu nó không giúp gì, hoặc triệu chứng quay lại chỉ vài phút sau khi dùng, chính tổ hợp đó nghĩa là đã đến lúc gọi 911, chứ không phải tiếp tục chờ ở nhà.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Cấp cứu thường ngày. Những khóa học đi cùng rất hợp:

Phản Ứng Dị Ứng Nặng Trong 12 phút, quý vị sẽ biết cách nhận ra sốc phản vệ và vì sao epinephrine, chứ không phải thuốc kháng histamine, là thứ phải dùng đầu tiên. 12 phút Cấp cứu thường ngàyBảo vệ trẻ nhỏ Croup, RSV Và Chứng Khó Thở Trong 12 phút, quý vị sẽ biết cách kiểm tra hơi thở của trẻ và chính xác khi nào croup hay RSV nghĩa là phải vào phòng cấp cứu. 12 phút Bảo vệ trẻ nhỏ Hóc Nghẹn: Trẻ Sơ Sinh, Trẻ Em, Người Lớn Trong 15 phút, quý vị sẽ biết cách giúp một người đang hóc nghẹn, và vì sao em bé cần một cách làm khác. 15 phút Cấp cứu thường ngàyChăm sóc cha mẹ lớn tuổiBảo vệ trẻ nhỏ