SignsToSave
10 phút Cấp cứu thường ngày

Khí Carbon Monoxide: Kẻ Giết Người Thầm Lặng

Trong 10 phút, quý vị sẽ biết các dấu hiệu giống cúm của ngộ độc khí carbon monoxide, các nguồn phát thường ngày, và phải làm gì khi nghi ngờ.

In khóa học này — hoặc lưu thành tệp PDF từ hộp thoại in. Hợp để dán lên tủ lạnh, để trong xe hay đặt ở phòng chờ.

Vì sao điều này quan trọng

Khí carbon monoxide (CO) là khí quý vị không thấy, không ngửi, không nếm được. Nó tích lại ở bất cứ nơi nào có nhiên liệu cháy mà thiếu khí tươi: ống thông bị nghẹt, máy phát điện, hay xe nổ máy trong nhà xe. Ngộ độc khí CO đưa hàng chục ngàn người vào phòng cấp cứu mỗi năm ở Mỹ (Centers for Disease Control and Prevention), và nó giống cúm đủ để cả gia đình bị ngộ độc trong lúc ngồi chờ tự khỏi.

Nhận biết các dấu hiệu

Triệu chứng giống hệt bệnh cúm

Ngộ độc khí CO ban đầu giống hệt trận cúm nặng, và chính vì vậy nó bị bỏ sót.

  • Nhức đầu, thường âm ỉ và dai dẳng
  • Chóng mặt hoặc thấy mất thăng bằng
  • Buồn nôn hoặc nôn ói
  • Lú lẫn hoặc khó nghĩ cho rõ
  • Yếu người hoặc mệt bất thường

Chi tiết bác sĩ hay nhắc nhất là thứ vắng mặt: không sốt. Cúm thì kèm sốt. Ngộ độc khí CO gần như không bao giờ.

Hai kiểu biểu hiện nói lên tất cả

Hai kiểu biểu hiện tố cáo khí CO, cả hai đều không dựa vào sốt.

Thứ nhất, nhiều hơn một người, hoặc một con thú nuôi, cùng bệnh một lúc. Một người trong nhà nhức đầu là chuyện thường. Cả nhà cùng nhức đầu, buồn nôn, lú lẫn trong một buổi chiều thì không.

Thứ hai, triệu chứng dịu đi khi mọi người rời nhà và nặng lại sau khi về. Thấy khỏe ở chỗ làm hay nhà bạn, rồi mệt lại vào bữa tối, không phải trùng hợp nên bỏ qua.

Nguồn phát ra khí CO

Khí CO sinh ra từ mọi thứ đốt nhiên liệu: lò sưởi gas hay dầu, máy nước nóng, máy phát điện, xe hơi, lò nướng than hay gas.

  • Máy phát điện chạy trong nhà xe, mái che xe, hay gần cửa sổ mở
  • Xe nổ máy trong nhà xe liền nhà, kể cả khi cửa mở
  • Lò nướng than hay gas dùng trong nhà hoặc ở hiên kín
  • Ống khói, ống thông hơi hay ống thoát máy sấy bị nghẹt
  • Lò sưởi hay máy nước nóng cũ hoặc ít được bảo trì

Đừng bao giờ chạy máy phát điện hay lò nướng trong nhà, nhà xe, hay gần cửa sổ mở. Khí tươi ngoài trời không ở yên ngoài một khi khí độc đã tích lại.

Nghi ngờ thì ra ngoài trước

Nếu máy báo kêu, hoặc quý vị nghi có khí CO vì lý do gì đó, hãy đưa mọi người ra ngoài ngay. Đừng dừng lại mở cửa sổ, tìm nguồn, hay lấy đồ.

Hãy gọi 911 khi đã ra ngoài, không phải trước khi ra. Người trực sẽ hướng dẫn bước sau trong lúc quý vị hít khí tươi, không phải khí độc.

Nếu có người bất tỉnh bên trong, hãy gọi 911 và chờ. Quay vào mà không có đồ bảo hộ là cách người cứu trở thành nạn nhân thứ hai. Hãy để lính cứu hỏa có bình dưỡng khí vào.

Ngăn từ trước khi xảy ra

Máy báo khí CO còn chạy tốt thường bắt được chuyện này trước khi ai đó thấy bệnh. Hãy đặt một máy ở mỗi tầng, kể cả ngoài khu vực ngủ, và thử y như thử máy báo khói.

Hãy thay máy và pin theo lịch nhà sản xuất in trên máy, thường là năm đến bảy năm cho cả máy. Máy báo lặng lẽ hỏng từ lâu trước khi người ta nghĩ tới kiểm tra.

Ngoài đời thật trông ra sao

Cả nhà "bị cúm" trong đợt mất điện

Khi mất điện giữa bão mùa đông, chồng Kiona kéo máy phát điện vào nhà xe, đủ gần cửa để với dây nối. Chiều hôm sau, hai đứa nhỏ nhức đầu và nôn ói, Kiona thấy chóng mặt, đầu óc mù mờ. Cô suýt cho đó là bệnh đường ruột đang lây, cho tới khi nhận ra không ai sốt, không một độ giữa bốn người bệnh. Sự vắng mặt đó đủ làm cô lo, nên cô đưa cả nhà ra ngoài và gọi 911 từ lối xe. Cấp cứu tìm thấy mức khí CO nguy hiểm trong nhà. Máy phát điện, vẫn chạy trong nhà xe, chính là lý do.

Máy báo kêu lúc 2 giờ sáng

Máy báo khí CO kêu lúc hai giờ sáng, ý nghĩ đầu tiên của Emil là hết pin, như mọi lần báo nhầm trước. Anh suýt tắt nó rồi ngủ tiếp. Con gái anh, còn lơ mơ, hỏi hay là ra ngoài xem trước đã. Mấy sáng gần đây cả bốn người đều dậy với cái đầu nặng và đau, điều đó làm anh gợn, nên anh đưa mọi người ra lối xe trước đã. Ở ngoài, máy báo vẫn kêu vọng qua cửa mở. Anh gọi 911 từ trong xe. Sở cứu hỏa tìm ra ống thông lò sưởi bị nứt, rò khí CO lên các phòng ngủ phía trên.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

  1. Đưa mọi người ra ngoài hít khí tươi ngay, nếu nghi có khí CO hoặc máy báo kêu.
  2. Gọi 911 khi đã ra ngoài, không phải trước khi rời nhà.
  3. Đếm đầu người: chắc chắn không ai, kể cả thú nuôi, còn ở trong.
  4. Nếu có người bất tỉnh bên trong, đừng quay vào. Hãy báo người trực và chờ lính cứu hỏa có thiết bị.
  5. Giữ mọi người ở ngoài, kể cả khi triệu chứng có vẻ dịu, cho tới khi lực lượng ứng cứu nói đã an toàn.
  6. Hãy kể cho cấp cứu mọi cơn nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn hay lú lẫn, dù nhẹ, và có nhiều hơn một người hay thú nuôi bị ảnh hưởng không.

Hiểu lầm & sai sót

Người ta hay nghĩ khí CO có mùi, như rò rỉ gas.Thật ra khí CO hoàn toàn không mùi, không màu, không vị. Máy báo còn chạy tốt là cách duy nhất phát hiện ra nó.

Người ta hay nghĩ mở vài cửa sổ là đủ khi máy phát điện chạy trong nhà xe.Thật ra máy phát điện không bao giờ được chạy trong nhà xe hay mái che xe, kể cả khi cửa mở. Khí CO tích nhanh hơn mức cửa sổ giải được.

Người ta hay nghĩ nên lục soát khắp nhà tìm người còn thiếu trước khi ra, khi máy báo đang kêu.Thật ra hãy đưa mọi người khác ra trước và gọi 911 từ ngoài. Quay vào mà không có bình dưỡng khí và huấn luyện là cách người cứu thành nạn nhân thứ hai.

Những điều quý vị đã học

  • Khí CO không màu, không mùi, không vị. Máy báo còn chạy tốt là cách đáng tin duy nhất để bắt được nó.
  • Triệu chứng giống cúm mà không sốt, nhất là ở nhiều hơn một người hay thú nuôi cùng lúc, là kiểu nói lên tất cả.
  • Triệu chứng dịu đi khi xa nhà và quay lại khi về là dấu hiệu cảnh báo, không phải trùng hợp.
  • Nếu máy báo kêu, hãy đưa mọi người ra ngoài trước, rồi gọi 911 từ ngoài.
  • Đừng bao giờ quay vào nhà tìm người bất tỉnh. Hãy chờ lực lượng ứng cứu có thiết bị đúng.

Nguồn tham khảo

  1. Centers for Disease Control and Prevention — Ngộ độc khí carbon monoxide: triệu chứng, phòng ngừa và nguồn phát
  2. U.S. Consumer Product Safety Commission — Máy báo khí carbon monoxide và hướng dẫn an toàn trong nhà

Câu hỏi thường gặp

Ngộ độc khí carbon monoxide khác bệnh cúm ở chỗ nào?

Khác biệt lớn nhất là cơn sốt. Cúm gần như luôn có sốt; ngộ độc khí CO gần như không bao giờ. Còn những manh mối khác nữa: nhiều hơn một người hay thú nuôi cùng thấy bệnh một lúc, và triệu chứng dịu đi khi mọi người ra khỏi nhà rồi quay lại khi họ về. Bất kỳ kiểu nào trong số đó cũng đáng để xem xét nghiêm túc.

Tôi chỉ mở vài cửa sổ nếu nghi có rò khí được không?

Không. Hãy mở cửa sổ trên đường đi ra nếu việc đó không tốn thời gian, nhưng đừng ở lại để thông khí cho nhà. Hãy đưa mọi người ra ngoài trước rồi gọi 911 từ đó. Khí CO có thể tích lại nhanh hơn mức cửa sổ mở giải được, và mỗi phút ở trong nhà đều cộng thêm vào lượng quý vị hít phải.

Nhà tôi không có lò sưởi chạy gas thì có cần máy báo khí CO không?

Có. Xe nổ máy trong nhà xe liền nhà, máy phát điện, bếp gas và máy nước nóng, lửa củi và lửa than, cùng các ống thông bị nghẹt đều sinh ra khí CO, chứ không chỉ lò sưởi chạy gas. Nhà nào cũng nên có máy báo ở mỗi tầng, kể cả ngoài khu vực ngủ, được kiểm tra đều đặn và thay theo lịch của nhà sản xuất.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Cấp cứu thường ngày. Những khóa học đi cùng rất hợp:

Kiệt sức vì nóng và sốc nhiệt Trong 10 phút, quý vị sẽ biết khác biệt giữa kiệt sức vì nóng và sốc nhiệt, và cách làm mát người bệnh thật nhanh. 10 phút Cấp cứu thường ngày Ngộ độc và những thứ trẻ nuốt phải Trong 12 phút, quý vị sẽ biết chính xác phải gọi ai, tuyệt đối không được làm gì, và những thứ trong nhà khi nuốt phải là cấp cứu thật sự. 12 phút Bảo vệ trẻ nhỏ Lú lẫn đột ngột ở người lớn tuổi Trong 12 phút, quý vị sẽ biết cách phân biệt lú lẫn đột ngột với tuổi già bình thường, và biết chính xác cần kiểm tra và báo lại những gì. 12 phút Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi