Nhiễm trùng hô hấp ở người lớn tuổi

Vì sao điều này quan trọng

Viêm phổi, cúm, COVID-19 và RSV ở người lớn tuổi không phải lúc nào cũng giống ở người trẻ. Thay vì sốt và ho rõ ràng, người lớn tuổi có thể lú lẫn mới, yếu sức, ngã, hoặc bỗng chán ăn, còn sốt thì nhẹ hoặc không có. Chính kiểu không điển hình này khiến bệnh hô hấp nặng ở người lớn tuổi hay bị phát hiện muộn. Nhận ra sớm là điều người nhà hoàn toàn làm chủ được.

Nhận biết các dấu hiệu

Vì sao bệnh hô hấp trông khác thường

Ở người trẻ, viêm phổi hay cúm thường tự báo hiệu: sốt, ho, đau mình. Ở người lớn tuổi, bệnh có thể hiện ra hoàn toàn khác — lú lẫn mới, yếu sức đột ngột, ngã, hoặc không muốn ăn. Sốt và ho có thể nhẹ hoặc không có.

Điều này đúng với cả bốn bệnh trên. Hệ miễn dịch đã già không phải lúc nào cũng phản ứng mạnh như quý vị tưởng, nên bệnh có thể tiến khá xa trước khi trông giống một ca nhiễm trùng.

Nếu cha mẹ quý vị có vẻ “không được như mọi khi” — ít nói, đi đứng chệnh choạng, không thiết ăn — trong mùa cảm cúm, hãy coi trọng ngay cả khi không sốt.

Dấu hiệu buộc phải vào phòng cấp cứu

Có những dấu hiệu nghĩa là đi ngay, không phải chờ xem:

• Thở nhanh hay thở mệt, ngay cả khi đang nghỉ
• Môi hay đầu ngón tay ánh tím hoặc xám
• Không nói hết được một câu mà không phải hớp hơi
• Đau ngực
• Lú lẫn mới hoặc nặng thêm
• Không chịu uống nước

Chỉ một trong số này ở người lớn tuổi mắc bệnh hô hấp cũng là lý do đi cấp cứu, không phải hẹn khám hôm sau.

Khá lên rồi nặng lại là dấu hiệu cảnh báo

Một kiểu diễn tiến hay làm gia đình mất cảnh giác: cha mẹ có vẻ đang khỏi cúm, rồi vài ngày sau bỗng nặng trở lại — sốt mới, thở khó hơn, mệt hơn trước. Kiểu “khá lên rồi nặng lại” là dấu hiệu kinh điển của một ca nhiễm trùng thứ hai, thường là viêm phổi ập tới sau khi cúm làm suy sức đề kháng.

Đừng gạt đợt nặng lại như một chặng khó khi hồi phục. Gọi bác sĩ ngay trong ngày mới đúng, chứ không phải chỉ nghỉ thêm và uống nước.

Cách hiểu máy kẹp ngón tay báo mức oxy

Máy đo oxy trong máu (thiết bị kẹp đầu ngón tay để đo mức oxy) có thể là thông tin phụ hữu ích nếu nhà quý vị đã có. Theo khuyến cáo thường gặp, chỉ số dưới khoảng 92%, hoặc chỉ số cứ tụt dần, là tín hiệu phải đi khám.

Hãy đọc chỉ số cùng với việc quan sát cha mẹ trông thế nào — đừng bao giờ chỉ nhìn con số. Chỉ số bình thường không xóa bỏ cảnh thở mệt, lú lẫn hay môi tím trước mắt quý vị, và một chỉ số thấp đơn lẻ đáng được đo lại trước khi dựa vào nó mà hành động.

Khi cảm xoàng cũng cần gọi bác sĩ ngay

Ở người lớn tuổi yếu, “chỉ là cảm xoàng” trong mùa cúm cũng đáng gọi bác sĩ ngay trong ngày, chứ không phải một tuần chờ xem. Hãy hỏi về mọi thứ đã thay đổi — ăn uống, sức lực, đi đứng — ngay cả khi nhiệt độ bình thường.

Tiêm đầy đủ vắc-xin cúm, phế cầu và RSV theo lịch bác sĩ khuyến nghị sẽ giảm nguy cơ rơi vào tình cảnh này — đáng hỏi trong lần khám tới.

Ngoài đời thật trông ra sao

Làm gì trong lúc chờ người giúp

1. Gọi 911 nếu thở nhanh, thở mệt, hoặc môi và đầu ngón tay tím, xám.
2. Đỡ người bệnh ngồi thẳng, hơi chúi ra trước — dễ thở hơn nằm ngửa.
3. Giữ họ bình tĩnh; lo lắng làm khó thở nặng thêm. Nói chậm và ở gần bên.
4. Nếu họ có ống hít cắt cơn hay bình oxy tại nhà, cứ dùng đúng như toa trong lúc chờ.
5. Ghi lại lúc triệu chứng thay đổi, nhất là kiểu “khá lên rồi nặng lại”, để báo bác sĩ.
6. Gom danh sách thuốc và chỉ số máy đo oxy để đưa cho nhân viên cấp cứu hay phòng cấp cứu.

Hiểu lầm & sai sót

Nhiều người nghĩ rằng nhiễm trùng phổi nặng ở người lớn tuổi luôn kèm sốt và ho nhiều.Thật ra người lớn tuổi thường biểu hiện bằng lú lẫn, yếu sức, ngã hay chán ăn, đôi khi chỉ sốt nhẹ hoặc không sốt.

Nhiều người nghĩ rằng thấy đỡ hơn nghĩa là bệnh đã hết.Thật ra nặng trở lại sau vài ngày khá lên là dấu hiệu kinh điển của nhiễm trùng thứ hai, như viêm phổi sau cúm. Đáng gọi bác sĩ ngay trong ngày, chứ không phải nghỉ thêm.

Nhiều người nghĩ rằng chỉ số máy đo oxy bình thường nghĩa là mọi thứ đều ổn.Thật ra một chỉ số đơn lẻ chỉ là một mảnh của bức tranh. Thở mệt, môi tím hay lú lẫn vẫn quan trọng dù con số trông ổn, và chỉ số phải đọc cùng triệu chứng, không đứng một mình.

Những điều quý vị đã học

Nguồn tham khảo

1. Centers for Disease Control and Prevention — Hướng dẫn về cúm, viêm phổi và RSV cho người lớn tuổi
2. American Lung Association — Nhận biết viêm phổi và giữ gìn sức khỏe phổi ở người lớn tuổi
3. National Institute on Aging — Nhiễm trùng biểu hiện khác đi ở người lớn tuổi như thế nào

Quý vị thấy chỗ nào sai? Hãy báo cho chúng tôi — với chúng tôi, đúng quan trọng hơn nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Học tiếp

Khóa học này thuộc Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi. Những khóa học đi cùng rất hợp: