SignsToSave
10 phút Bảo vệ trẻ nhỏ

Viêm màng não: từng giờ đều quan trọng

Trong 10 phút, quý vị sẽ biết bốn dấu hiệu buộc phải đi cấp cứu ngay, và vì sao đừng bao giờ chờ ban nổi lên.

In khóa học này — hoặc lưu thành tệp PDF từ hộp thoại in. Hợp để dán lên tủ lạnh, để trong xe hay đặt ở phòng chờ.

Vì sao điều này quan trọng

Viêm màng não là tình trạng sưng lớp màng bao quanh não và tủy sống, thường do nhiễm vi khuẩn hoặc vi rút. Loại do vi khuẩn có thể đe dọa tính mạng chỉ vài giờ sau triệu chứng đầu tiên (Centers for Disease Control and Prevention). Dấu hiệu sớm nhất trông như cúm nặng. Vì vậy nhiều gia đình chờ đợi, và đó là lý do khóa học này ra đời.

Nhận biết các dấu hiệu

Bốn dấu hiệu xuất hiện cùng nhau

Ở trẻ lớn, thiếu niên hay người lớn, để ý bốn dấu hiệu: sốt, nhức đầu dữ dội chưa từng có, cứng cổ, sợ ánh sáng. Sợ ánh sáng nghĩa là nhìn ánh sáng chói thấy đau. Chỉ cần hai hay ba dấu hiệu cùng lúc, nhất là sốt kèm cứng cổ, là tới phòng cấp cứu ngay, không phải ngày mai.

Hãy tự thử cổ: bảo người bệnh cúi cằm chạm ngực. Nếu đau nhói hoặc cổ không gập xuống được, đó là cứng cổ, khác hẳn cổ mỏi do nằm ngủ sai tư thế.

Ở em bé, dấu hiệu khác hẳn

Em bé không tả được cơn nhức đầu, cũng không xin tắt bớt đèn. Vậy nên hãy để ý dấu hiệu khác: sốt kèm thóp phồng (vùng còn mềm trên đỉnh đầu bé); tiếng khóc the thé hay khác lạ, không giống thường ngày; bé bỏ bú, hoặc người mềm nhũn hay cứng đờ bất thường. Bất kỳ dấu hiệu nào ở bé đang sốt đều là cấp cứu trong ngày, không phải chuyện chờ xem.

Ban là dấu hiệu muộn, không chờ ban

Một kiểu ban đáng cảnh báo riêng: chấm li ti màu tím hay đỏ, hoặc mảng như vết bầm. Hãy ấn mạnh thành ly thủy tinh trong vào da. Đó là phép thử bằng ly. Nếu các chấm không mất đi, vẫn thấy rõ qua thành ly, đó là ban không mất khi ấn: gọi 911 ngay.

Ban này là dấu hiệu muộn và nặng, xuất hiện khi bệnh đã tiến triển. Ý nghĩa của bộ sốt, nhức đầu, cứng cổ và sợ sáng là hành động trước khi có ban. Đừng bao giờ chờ ban mới gọi giúp.

Chờ tới sáng là sai lầm chết người

Viêm màng não, nhất là loại do vi khuẩn, có thể từ triệu chứng đầu tiên đến nguy kịch trong vài giờ. Quyết định nguy hiểm nhất một gia đình có thể chọn là chờ qua đêm xem sao, hy vọng sốt và nhức đầu sẽ đỡ vào sáng mai.

Nếu thấy bộ dấu hiệu này ở trẻ, thiếu niên hay người lớn, tới phòng cấp cứu ngay trong ngày. Đi cả lúc 2 giờ sáng. Đi cả khi quý vị thấy mình lo quá. Bác sĩ thà khám mười gia đình lo lắng còn hơn để một người tới quá muộn.

Ký túc xá và vắc-xin

Viêm màng não do vi khuẩn hay gặp hơn ở nơi tiếp xúc gần: ký túc xá, doanh trại quân đội, nhà ở chung, nơi bệnh lây từ người sang người. Người ở chung phòng hay bạn bè ốm khác thường thì đáng để tâm, nhất là khi có cứng cổ hay lú lẫn kèm thứ như cúm. Đừng gạt đi cho là mệt mùa thi.

Đã có vắc-xin ngừa những vi khuẩn hay gây viêm màng não nhất, gọi là MenACWY và MenB, khuyến nghị cho thiếu niên và thanh niên theo lịch CDC. Hãy hỏi bác sĩ hay dược sĩ xem quý vị, hoặc con quý vị, đã tiêm đủ chưa.

Ngoài đời thật trông ra sao

Bạn cùng phòng tưởng chỉ là cúm mùa thi

Bạn cùng phòng của Hugo “bị cúm” một ngày nay, ngủ suốt các buổi học. Khi Hugo mang bánh vào, cậu thấy bạn nhăn mặt chỉ vì xoay đầu trên gối. Cậu bảo bạn thử cúi cằm chạm ngực; bạn không làm được, đau nhói tức thì. Bạn còn sốt và nói đây là cơn nhức đầu tệ nhất đời. Hugo không chờ ai góp ý, chở bạn tới phòng cấp cứu ngay tối đó. Xét nghiệm xác nhận viêm màng não do vi khuẩn, phát hiện đủ sớm để điều trị hiệu quả, và tuần sau bạn cậu hồi phục ở nhà.

Tiếng khóc chẳng giống con trai chị chút nào

Bé bốn tháng của chị Amara bị sốt và không chịu nằm yên. Điều làm chị khựng lại là tiếng khóc: the thé, gần như tiếng rít, chẳng giống tiếng mè nheo thường ngày. Bé bỏ hẳn bình sữa. Khi chị bế lên, cả người bé cứng đờ thay vì mềm như mọi khi. Chị xem thóp: hơi vồng lên, không lõm như thường lệ. Chị đi thẳng tới phòng cấp cứu, không gọi đường dây tư vấn hỏi xem mình có lo quá không. Bác sĩ nhi cho xét nghiệm ngay: một ca nhiễm khuẩn nặng, được điều trị sớm vì chị tin vào điều mình thấy hơn điều mình mong.

Làm gì trong lúc chờ người giúp

  1. Tới phòng cấp cứu ngay khi sốt kèm nhức đầu dữ dội, cứng cổ hay sợ sáng. Đừng chờ tới sáng.
  2. Thử cổ: bảo người bệnh cúi cằm chạm ngực. Coi trọng đau nhói hay cổ cứng lại.
  3. Ở bé đang sốt: thóp phồng, tiếng khóc the thé khác lạ, bỏ bú, người mềm nhũn hay cứng đờ bất thường.
  4. Nếu thấy ban đỏ hay tím không mất đi khi ấn ly thủy tinh lên, gọi 911 ngay.
  5. Đừng chờ ban nổi mới hành động. Đó là dấu hiệu muộn; các dấu hiệu kia đến trước.
  6. Nói thẳng với y tá phân loại hay tổng đài: “Tôi lo là viêm màng não.” Kể đúng điều quý vị thấy.

Hiểu lầm & sai sót

Nhiều người nghĩ rằng chờ qua đêm xem sốt và nhức đầu có đỡ không thì cũng an toàn.Thật ra “chờ qua đêm xem sao” là sai lầm nguy hiểm nhất với viêm màng não. Loại do vi khuẩn có thể từ triệu chứng đầu tới nguy kịch trong vài giờ.

Nhiều người nghĩ rằng nên chờ thấy ban rồi mới coi trọng triệu chứng.Thật ra ban là dấu hiệu muộn và nặng, xuất hiện khi bệnh đã tiến xa. Sốt, nhức đầu dữ dội, cứng cổ và sợ sáng đến trước, và đủ lý do đi cấp cứu.

Nhiều người nghĩ rằng viêm màng não chỉ xảy ra ở em bé và trẻ nhỏ.Thật ra thiếu niên và thanh niên cũng có nguy cơ thật, nhất là ở ký túc xá hay nhà ở chung. Ở tuổi này, viêm màng não hay bị nhầm là cúm nặng hay mệt sau đêm thức khuya.

Những điều quý vị đã học

  • Sốt, nhức đầu dữ dội, cứng cổ và sợ sáng cùng lúc nghĩa là đi cấp cứu ngay.
  • Ở em bé: thóp phồng, tiếng khóc lạ, bỏ bú, người mềm nhũn hay cứng đờ.
  • Ban không mất khi ấn ly lên nghĩa là gọi 911 ngay, nhưng đó là dấu hiệu muộn, đừng chờ nó.
  • Viêm màng não do vi khuẩn có thể từ triệu chứng đầu đến nguy kịch trong vài giờ.
  • Đã có vắc-xin ngừa các nguyên nhân viêm màng não thường gặp nhất cho thiếu niên và thanh niên.

Nguồn tham khảo

  1. Centers for Disease Control and Prevention — Viêm màng não: nguyên nhân, triệu chứng và lịch tiêm vắc-xin
  2. American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org) — Triệu chứng viêm màng não ở trẻ sơ sinh và trẻ em
  3. Meningitis Research Foundation — Nhận biết triệu chứng viêm màng não, gồm cả phép thử bằng ly

Câu hỏi thường gặp

Cứng cổ do viêm màng não khác gì với cổ mỏi vì nằm ngủ sai tư thế?

Cứng cổ do viêm màng não thường đi kèm sốt và nhức đầu dữ dội, khiến việc cúi cằm chạm ngực đau nhói hoặc không làm được. Cổ mỏi thường do nằm sai tư thế thì nhẹ hơn, không kèm sốt và nhức đầu dữ dội, và dần dần dịu đi. Khi không chắc, nhất là khi có sốt, hãy đi khám.

Tôi có nên chờ xem ban có nổi lên không rồi mới lo về viêm màng não?

Không. Ban là dấu hiệu muộn và nặng, xuất hiện khi bệnh đã tiến triển khá xa. Sốt, nhức đầu dữ dội, cứng cổ và sợ ánh sáng tự chúng đã đủ lý do để tới phòng cấp cứu, từ rất lâu trước khi ban có thể xuất hiện.

Con tôi ở ký túc xá có thật sự có nguy cơ viêm màng não cao hơn không?

Sống chung đông người và tiếp xúc gần, như ký túc xá, doanh trại và nhà ở chung, có làm tăng nguy cơ nhiễm các vi khuẩn gây viêm màng não, vì chúng lây từ người sang người. Vắc-xin (MenACWY và MenB) được khuyến nghị cho lứa tuổi này theo lịch của CDC, và bất kỳ bệnh giống cúm nào kèm cứng cổ hay nhức đầu dữ dội đều cần được coi trọng.

Kiểm tra điều quý vị đã biết

Năm câu hỏi. Đúng bốn câu là đạt. Quý vị làm lại bao nhiêu lần cũng được — đây là luyện tập, không phải kỳ thi.

Khóa học này thuộc Bảo vệ trẻ nhỏ. Những khóa học đi cùng rất hợp:

Sốt: khi nào là cấp cứu Trong 12 phút, quý vị sẽ biết quy tắc về sốt không có ngoại lệ, và khi nào con số ít quan trọng hơn dáng vẻ của con mình. 12 phút Bảo vệ trẻ nhỏ Nhiễm trùng huyết: khi nhiễm trùng hóa nguy hiểm Trong 12 phút, quý vị sẽ biết các dấu hiệu TIME của nhiễm trùng huyết và biết chính xác khi nào gọi 911 hay tới phòng cấp cứu. 12 phút Chăm sóc cha mẹ lớn tuổi Co giật do sốt Trong 10 phút, quý vị sẽ biết phải làm gì trong cơn co giật do sốt, và chính xác khi nào điều đó nghĩa là gọi 911. 10 phút Bảo vệ trẻ nhỏ